Қараша айының 23-інен бастап Қазақстанда шетелден келетін қаржының есебі жаңа тәртіппен жүргізіледі. Қаржы министрінің 2026 жылғы 9 қарашадағы бұйрығымен шет мемлекеттерден, ұйымдардан және жеке тұлғалардан алынған ақша мен мүлік туралы хабарлама берудің тәртібі мен мерзімі өзгертілді, деп хабарлайды Zakon.kz.
Өзгеріс елдің қаржылық тәуелсіздігін қорғауға бағытталған. Енді шетелден келген әр теңге мемлекеттің назарында болады, себебі хабарлама беруге міндеттейтін соманың төменгі шегі бір теңгеден асатын кез келген түсім болып белгіленген.
Шетел қаржысы туралы кім және қашан хабарлауы тиіс?
Жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелері шетел мемлекеттерінен, халықаралық және шетел ұйымдарынан, шетелдік азаматтардан және азаматтығы жоқ тұлғалардан алынған ақша мен мүлік туралы мемлекеттік кірістер органына хабарлама беруге міндетті. Хабарлама келесі салаларға бағытталған қаражат туралы беріледі:
- құқықтық көмек көрсету, оның ішінде құқықтық ақпараттандыру, азаматтар мен ұйымдардың мүдделерін қорғау және оларға өкілдік ету, кеңес беру;
- қоғамдық пікірді зерттеу және сауалнама жүргізу, коммерциялық мақсатта жүргізілмейтін әлеуметтанулық сауалнамалар, сондай-ақ олардың нәтижелерін тарату;
- ақпарат жинау, талдау және тарату, коммерциялық мақсатта жүргізілмеген жағдайда.
Бұл орайда Kursiv басылосының мәліметі бойынша, аталған қызметтерге шетелден қаражат алған азаматтар мен ұйымдар салық органдарына бір теңгеден асатын кез келген түсім туралы хабарлауға тиіс.
Хабарламаны қалай ұсынуға болады?
Хабарламаны ұсынудың екі жолы белгіленген. Біріншісі, қағаз тасығышта, көзге көрінетін тәртіппен ұсыну. Екіншісі, мемлекеттік кірістер органдарының цифрлық жүйесі арқылы ақпаратты компьютерлік өңдеуге мүмкіндік беретін электрондық пішімде жіберу.
Электрондық хабарлама жіберушінің цифрлық қолтаңбасымен куәландырылады. Жүйенің орталық торабы хабарламаға тіркеу номерін береді.
Қағаз тасығыштағы хабарлама екі данада толтырылады. Бір данасы кіріс номері көрсетіліп, мемлекеттік кірістер органының белгісі қойылып, тапсырушы тұлғаға қайтарылады. Қағаз тасығыштағы деректер ұсынылған күннен кейінгі бір жұмыс күнінің ішінде цифрлық жүйеге енгізіледі. Хабарлама жүйеге деректер енгізілген және Құжат қабылданды деген мәртебе берілген ғана қабылданған болып саналады. Жүйе Құжат қабылданбады деген мәртебе берсе, ондай хабарлама ұсынылмаған болып танылады және бұл туралы тұлға бір жұмыс күнінің ішінде хабарландырылады. Ақша мен мүліктің кірісі мен шығысы туралы мәліметтерді қабылдауға да осындай талаптар қолданылады.
Жаңа құжат нысандары мен деректер базасы
Өзгерістермен екі жаңа құжат нысаны бекітілді: ақша немесе өзге мүлік алу туралы хабарлама және ақша мен мүліктің кірісі мен шығысы туралы мәліметтер. Сонымен қатар шетел көздерінен алынған және жұмсалған қаражат туралы деректер базасын қалыптастыру ережелері жаңартылды.
Уәкілетті орган ретінде Мемлекеттік кірістер комитеті субъектілерді есепке алады және деректер базасын қалыптастырады. Бұрынғыдай, базада жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың бөлімшелері ұсынған мәліметтерде көрсетілген деректер сақталады. Деректер базасын қалыптастыру тұлғалар мен бөлімшелерді базаға енгізуді, базадан шығаруды және уәкілетті органның интернет-ресурсында тізімді жариялауды қамтиды.
Тұлғаны базадан шығару мынадай жағдайларда туындаған күннен кейінгі екі жұмыс күнінің ішінде жүргізіледі: кірістер органдарының бастамасымен түзету енгізуді талап ететін мәліметтердің ұсынылуы немесе анықталуы, сондай-ақ субъектіні базадан шығару туралы сот шешімінің болуы.
Деректер базасындағы мәліметтер жартыжылдық қорытындысы бойынша, мәліметтер ұсынылу мерзімінен кейінгі айдың 20-сынан кешіктірмей portal.gov.kz бірлескен цифрлық платформасында орналастырылады.
Неге бұл маңызды?
Тәуелсіз ел үшін шетел қаржысының ағынын бақылау ешқашан да жай әкімшілік мәселе болған емес. Бұл мемлекеттің ішкі саясатына сырттан араласуға қойылатын тосқауыл. Заңдық көмек, әлеуметтік сауалнама және ақпарат тарату сияқты салаларға бағытталған шетел қаражаты қоғамның санасына ықпал ету құралына айналуы мүмкін. Сондықтан әр теңгенің есебі ашық болуы керек.
Қазақстан халқы тарихтан белгілі: сырттан келген әсер ел ішіндегі тұрақтылықты бұзуға бағытталуы мүмкін. Кеңестік кезеңнің мұрасын қабылдамай, өз жолымызды өзіміз таңдаған ел ретінде шетелдік қаржы ағындарының жарқын есебін сақтауымыз заңды талап. Мемлекет өз табанында тұрғанда ғана мықты болады.
Қаржы министрінің бұйрығы 2026 жылғы 23 қарашадан бастап күшіне енеді. Осы күннен бастап шетелден қаражат алған кез келген тұлға жаңа нысандарға сәйкес хабарлама беруге міндетті.
Жиі қойылатын сұрақтар
Шетелден қанша сомада қаражат алғанда хабарлама беру керек?
Бір теңгеден асатын кез келген түсім туралы хабарлама берілуі тиіс. Төменгі шек жоқ деңгейде белгіленген.
Қандай қызметтерге бағытталған шетел қаражаты есепке алынады?
Заңдық көмек, құқықтық ақпараттандыру, коммерциялық емес қоғамдық және әлеуметтанулық сауалнамалар, сондай-ақ коммерциялық емес ақпарат жинау, талдау және тарату қызметтері.
Хабарламаны қалай ұсынуға болады?
Қағаз тасығышта мемлекеттік кірістер органына тікелей немесе цифрлық қолтаңбамен куәландырылған электрондық пішімде мемлекеттік кірістер органдарының цифрлық жүйесі арқылы.
Жаңа ереже қашан күшіне енеді?
Бұйрық 2026 жылғы 23 қарашадан бастап қолданысқа енгізіледі.
