Қазақстанда пәтерін тәулікке жалға беретін иелеріне қатысты көршілердің шағымы қалай қаралатыны белгілі болды: Мемлекеттік кірістер комитеті (МКК) 2026 жылы күшіне енген ережелерді түсіндіріп, тәуліктік жалдаудың өзі заңбұзушылық емес екенін мәлімдеді. Бұл туралы Tengrinews.kz хабарлады.
Комитеттің жауабында жалға берушінің жеке кәсіпкер ретінде тіркелуі міндетті емес екені, салық төленбесе көршілердің кірістер органына шағымдана алатыны және түнгі шу болса полицияға хабарласу керектігі айтылған.
Тәуліктік жалдау заңды ма?
Иә. МКК тәуліктік жалдау заңбұзушылық емес екенін атап өтті. Оның үстіне жалға берушіге жеке кәсіпкер болып тіркелу әрдайым қажет емес. Бәрі пәтерді қалай жалға беретініне, қандай табыс алатынына және қандай салық тәртібін қолданатынына байланысты.
Адам тұрғын үйді жай жеке тұлға ретінде жалға беріп, табысын өзі декларациялап, жеке табыс салығын (ЖТС) төлей алады. Мұндай табысқа 10 пайыз ставка қарастырылған.
2026 жылдан бастап тағы бір жол ашылды: өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнайы салық режимі. Ол белгілі бір шарттар сақталса, тұрғын үйді, оның ішінде тәулікке жалға беруді ЖК тіркелмей-ақ жүзеге асыруға мүмкіндік береді: адам жұмысшы жалдамауы керек, рұқсат етілген қызмет түрімен айналысуы керек және айлық табысы 300 АЕК-тен аспауы тиіс, бұл 2026 жылы 1 297 500 теңге.
Бұл ретте өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін ЖТС ставкасы нөлге тең, бірақ жиынтық төрт пайыз мөлшерінде әлеуметтік төлемдерді төлеу қажет.
«Пәтерді тәулікке жалға беру фактісі ЖК ретінде тіркелу міндеттемесінің туындауын білдірмейді, өйткені заңнамада ЖК болып тіркелмей-ақ салық міндеттемелерін орындау мүмкіндігі қарастырылған», – деп түсіндірді КГД-де.
Яғни пәтер иесінде ЖК мәртебесінің болмауы оның заңсыз жұмыс істеп жатқанын білдірмейді.
Салық органдары азаматтарды қалай тексереді
Егер меншік иесі жалға алушылардан үнемі ақша алып, бірақ салық міндеттемелерін орындамаса, бұл тексеруге негіз болуы мүмкін. МКК түсіндіргендей, фискалдық органдар салық есептілігінің, мемлекеттік ақпараттық жүйелердің және басқа да көздердің мәліметтерін пайдаланады. Оның ішінде банк шоттарына түскен ақшалай түсімдер туралы ақпаратты талдайды.
2026 жылдан бастап банктер кәсіпкерлік қызмет белгілері бар операциялар туралы мемлекеттік кірістер органдарына мәлімет береді. Ол үшін бірнеше шарт бір мезгілде орындалуы керек: ақша жеке банк шотына түсуі, аударымдар қатарынан үш айдың әрқайсысында 100 және одан да көп түрлі адамдардан келуі, осы кезеңдегі түсімдердің жалпы сомасы 360 АЕК-тен асуы тиіс, бұл 2026 жылы 1 557 000 теңге.
Алайда осы шарттардың барлығының сәйкес келуі адамның заңды бұзғанын білдірмейді. МКК мұндай мәліметтер салық тәуекелдерін талдау үшін пайдаланылатынын атап өтті. Ықтимал бұзушылықтар анықталса, салық органдары камералдық бақылау жүргізіп, тиісті хабарлама жібере алады.
Сонымен қатар күдікті банк аударымдарының болмауы салық органы жалдаудан түскен табысты мүлдем тексере алмайды дегенді білдірмейді: басқа да заңды ақпарат көздері пайдаланылады.
Көршілер салық органына шағымдана ала ма?
Иә. Егер үй тұрғындары пәтердің үнемі тәулікке жалға берілетініне, ал оның иесі табысын жасырып отырғанына күмәнданса, бұл туралы мемлекеттік кірістер органдарына хабарлауға құқылы. Өтінішті пәтер орналасқан жердегі мемлекеттік кірістер департаментіне жіберуге болады.
МКК тұрғын үйдің мекенжайын көрсетіп, пәтердің жүйелі түрде жалға берілетінін болжауға мүмкіндік беретін мән-жайларды сипаттауды ұсынады. Мысалы, тәуліктік жалдау туралы хабарландыруларға сілтемелерді, тұрғындардың үнемі ауысатыны туралы мәліметтерді және басқа да қолда бар материалдарды қоса тіркеуге болады.
Бұл ретте көршілерге меншік иесінің салықтан жалтарып отырғанын өз бетінше дәлелдеудің қажеті жоқ.
«Заңнамада азаматтың салық заңнамасын бұзу туралы болжамды хабарлауы үшін ұсынуға міндетті дәлелдемелердің тізбесі белгіленбеген», – деп хабарлады комитетте.
Алынған ақпаратты салық органдары қолда бар басқа да мәліметтермен бірге бағалауы тиіс. Бұзушылықтың бар-жоғы туралы шешімді уәкілетті органдар қабылдайды.
Жалға алушылар шуласа не істеу керек?
Мұнда екі жағдайды ажырату маңызды. Егер тұрғындарда меншік иесі салық төлемейді деген күмән болса, мемлекеттік кірістер органына жүгіну керек. Ал егер уақытша тұрғындар түнде шулап, жанжал шығарып, қоғамдық тәртіпті бұзса, бұл полицияға жүгінуге негіз.
Қазақстанда тыныштықты бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 437-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. Бұзушылық туралы 102 нөміріне хабарласуға болады.
Бұл ретте пәтер иесінің ЖК тіркелуі немесе салық төлеуі тұрғындарды көршілердің құқықтарын сақтау міндетінен босатпайды. Керісінше де: егер пәтер заңды жалға берілсе, тұрғындар тәртіпті бұзбаса, ал көршілердің жалғыз наразылығы тұрғындардың үнемі ауысуы болса, бұл өздігінен заңбұзушылықты дәлелдемейді.
Жалға берушінің тұрғын үйді заңды жалға беру құқығы тұрғын үй және азаматтық кодекстерде бекітілген, деп атап өтеді
