2026 жылдың 19 қарашасында Tengrinews.kz қысқы мұздаң жолдағы жол көлігі оқиғаларының жауапкершілігін талдап шықты. Мәселе түпкілікті бір жауапсыз емес: Қазақстанның жол ережелері бойынша, көлікті басқара алмай қарсы жолға шығып кеткен жүргізуші жауапты болуы мүмкін.
Қазақ жеріне қыс ерте келеді, онымен бірге жолдағы қауіп те келеді. Қараша айының соңындағы бұл сараптама заңның қалай жұмыс істейтінін нақты көрсетеді.
Қазақстан жол ережелері не дейді?
Жол жүру ережелерінің 72-бабы бойынша, жүргізуші жылдамдықты тек белгіленген шекті ғана емес, көліктің күйін, жолдың жағдайын, ауа райын және көру мүмкіндігін ескере отырып таңдауға міндетті. Жылдамдық көлікті үнемі бақылап отыруға мүмкіндік беруі тиіс.
Демек, мұздаң жолда рұқсат етілген жылдамдықпен жүру де жауаптылықтан босатпайды. Қауіп төнгенде жүргізуші толық тоқтауға дейін жылдамдықты азайтуға немесе кедергіні қауіпсіз айналып өтуге тиіс.
«Көлікті мұз алып кетті» деген ақталымның өзі жауаптылықтан құтылудың негізі емес. Тергеу барысында жүргізушінің қандай жылдамдықпен жүргені, дөңгелектері маусымға сай болғаны және жүргізуді жоғалтудың алдын ала алған-алмағаны анықталады.
Кім кінәлі болады?
Көлік қарсы жолға шығып, екінші көлікпен соғылса, алдымен басқаруды жоғалтқан жүргізушінің әрекеттері тексеріледі. Бірақ оқиғадан кейінгі көліктің орналасуы өзінше дәлел емес: себеп-салдар байланысы орнатылуы керек.
Мысалы, жүргізуші мұздаған жолға тым жылдам жүрсе, дөңгелегі жазғықы болса немесе өз әрекетімен басқаруды жоғалтса, ол жауапқа тартылуы мүмкін. Ал мұздың кенеттен пайда болуы, кенеттен пайда болған кедергі немесе алдын ала байқау мүмкін болмаған техникалық ақау туралы да тексеріледі.
Екінші қатысушының әрекеті де ескеріледі. Ол да жылдамдықты бұзса немесе қарсы жолға шықса, бұл оқиғаның себебіне әсер еткен жағдай ретінде есепке алынады. Ресейде де мұндай жағдайлар кездеседі: Рамблер/авто жазғандай, Жоғарғы сот апаттың екі қатысушысын да кінәлі деп таныған.
Заң бойынша қандай жауаптылық бар?
- ҚР ӘҚБ 610-бабы: ережелерді бұзу көліктерге немесе мүлікке зиян келтірсе әкімшілік жауаптылық.
- ҚР ӘҚБ 596-бабының 3-бөлігі: қарсы жолға шығу үшін жүргізу құқығынан алты айға айыру.
- 596-бабының 4-1-бөлігі: зиян келтірілсе тоғыз айға айыру.
- ҚР ҚК 345 және 345-1-баптары: адам денсаулығына орташа немесе ауыр зиян келсе, адам қаза болса, қылмыстық жауаптылық.
Кінәлі қалай анықталады?
Полиция қызметкерлері соғылуға дейінгі жылдамдықты, жол жабынының күйін, дөңгелектің маусымға сайтығын, техникалық ақауларды, жүргізушінің қарсы айналдыруды болдырмау мүмкіндігін және жол қызметтерінің бұзушылығын тексереді. Бұл үшін видеотіркеуіштер мен бақылау камераларының жазбалары, тежеу ізі, көлікті тексеру нәтижелері және автотехникалық сараптама қолданылады.
Мұндай жағдайлар біздің елден тыс жерде де орын алады: МЧС мәліметі бойынша, Первомайскінің маңында жол жиегіндегі мұздың кесірінен көлік қарсы жолға шығып, әйел қаза тапқан.
Қысқы жолда қандай қорытынды шығады?
Көп жағдайда жауаптылық басқаруды жоғалтқан жүргізушіге қатысты қаралады. Алайда жүргізуші ережелерді сақтап, нақты жағдайға сай қауіпсіз жылдамдықпен жүрсе, ал қарсы айналу кенеттен және объективті болдырмауға келмейтін жағдайдан болса, бұл шешімге әсер етуі мүмкін.
Қазақстан жолдарында қыс ережені білуді талап етеді. Заң жүргізушіден жағдайға қарай ойлауды, ал жолда сақтықты күтеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Мұздаң жолда көлік қарсы жолға шығып кетсе кім кінәлі?
Алдымен басқаруды жоғалтқан жүргізушінің әрекеті тексеріледі, бірақ бірнеше мән-жай, соның ішінде дөңгелек күйі және жүргізушінің жылдамдығы анықталғаннан кейін ғана шешім қабылданады.
Жүргізу құқығынан айыруға бола ма?
Иә, ӘҚБ 596-бабының 3-бөлігі бойынша алты айға, ал зиян келтірілсе 4-1-бөлігі бойынша тоғыз айға айыруға болады.
Мұз кінәні жоққа шығара ма?
Жоқ. 72-бап бойынша жүргізуші жағдайды ескеріп жылдамдықты таңдауға міндетті, сондықтан мұз туралы ақталым жауаптылықтан босатпайды.
Адам қаза болса ше?
Мұндай жағдайда ҚР ҚК 345 және 345-1-баптары бойынша қылмыстық жауаптылық туындауы мүмкін.
