Қазақстанда арнайы инвестициялық шарттар жасасудың жаңа ережелері бекітілді. Бұл туралы 2026 жылғы қарашаның 18-інде Zakon.kz хабарлады. Бұйрық 2026 жылғы қарашаның 27-сінен бастап күшіне енеді.
Жаңа ережелер арнайы экономикалық аймақ қатысушыларына, бос қойма иелеріне және өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан отандық өндірушілерге арналып, импорттан кеден бажы мен қосылған құн салығынан босату жолдарын нақтылай түседі. Мемлекет отандық өндірісті демеуді одан әрі күшейтіп келеді.
Арнайы инвестициялық шарт дегеніміз не?
Жаңа ережелерде үш негізгі ұғым анықталды. Біріншісі, арнайы инвестициялық жоба. Бұл Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы жүзеге асыратын жоба. Заңды тұлға арнайы экономикалық аймақ қатысушысы, бос қойма иелері ретінде тіркелген немесе көлік құралдары мен ауыл шаруашылығы техникасын өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан болуы тиіс.
Екіншісі, арнайы инвестициялық шарт. Бұл келісімшарт импортталатын тауарлардың кеден бажы мен қосылған құн салығынан босатылуын көздейді. Босату кеден заңнамасы мен Салық кодексінің шарттарына сәйкес жүзеге асады.
Үшіншісі, өзара міндеттемелер. Бұл өнеркәсіптік-инновациялық қызмет субъектісі мен мемлекеттің өзара жауапкершілігі. Мемлекет өнеркәсіпті демеу шараларын ұсынады, ал инвестор белгілі міндеттемелерді орындауға міндеттенеді.
Шарт жасасу үшін кім өтініш берсе болады?
Арнайы инвестициялық шарт жасасу үшін өтініш беруші үш шарттың біріне сай келуі керек. Ол арнайы экономикалық аймақ қатысушысы болып тіркелген, бос қойма иесі болып тіркелген немесе өнеркәсіптік құрастыру туралы келісім жасасқан болуы тиіс.
Өтінішке мынадай құжаттар тіркеледі: заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеу туралы анықтама, арнайы экономикалық аймақ қатысушысының куәлігінің көшірмесі, өндірістік қуаттарды пайдалануға қабылдау актісінің көшірмесі, қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінен үзінді және өндірістік қуаттар балансын бағалау қорытындысы.
Өтініш келген күні тіркеледі және оған тіркеу нөмірі мен күні беріледі. Уәкілетті орган тіркеуден кейінгі екі жұмыс күні ішінде құжаттардың толықтығы мен дұрыстығын тексереді.
Қарар қалай қабылданады?
Құжаттар толық болса, уәкілетті орган оларды салалық мемлекеттік органға жібереді. Салалық орган бес жұмыс күні ішінде өз қорытындысын қайтарады. Қолдау немесе қолдамау туралы тұжырым дәлелді болуы керек: нақты мән-жайлар, жобаның қай критерийге сай келетіні немесе келмейтіні, сондай-ақ бұл жобаның жүзеге асуына қалай әсер ететіні көрсетілуі тиіс.
Оң шешім қабылданса, уәкілетті орган бес жұмыс күні ішінде шарт жобасын әзірлеп, өтініш берушіге жолдайды. Өтініш беруші де бес жұмыс күні ішінде шартқа қол қойып, оны уәкілетті органға әкелуі керек.
Қашан бас тартуы немесе шартты бұзуы мүмкін?
Жаңа ережелер бас тартудың төрт себебін көздейді. Олар: құжаттардың жарамдылық мерзімі өтіп кетуі, өтініш берушінің шарттарға сай келмеуі, салалық орган теріс қорытынды беруі және өтініш беруші жалған мәліметтер ұсынуы.
Шарт бұзылатын жағдайлар да анықталған. Олар: шартта көрсетілген мерзімнің аяқталуы, арнайы экономикалық аймақ қатысушысы немесе бос қойма иесі ретіндегі тіркеудің жойылуы, заңды тұлғаның жазба өтініші, жұмыс бағдарламасы орындалмаған жағдайда бұзушылықтардың үш ай ішінде жойылмауы, сондай-ақ қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінен шығарылуы.
Шартқа екі тараптың келісімі бойынша өзгерістер енгізуге болады. Уәкілетті орган шарт жасасу немесе бұзу туралы бес жұмыс күні ішінде салық саласындағы уәкілетті органға хабарлайды.
Отандық өндірушілерге қандай жеңілдіктер бар?
Арнайы инвестициялық шарттар жүйесі бұрыннан жұмыс істеп келеді. Мысалы, Interfax агенттігінің хабарлауынша, өндірісті жаңғырту бойынша арнайы инвестициялық шарттардың бірінші буынына қатысушылар өткен жылдардағы шығындарды есепке ала алатын болады. Бұл норма заң ресми жарияланғаннан кейін бір ай өткен соң күшіне енеді, ал компаниялар шарт жасалған жылдан бастап оның аяқталуына дейінгі кезеңде пайда салығын төмендете алады.
Бұл отандық кәсіпкерлерге нақты жеңілдік. Мемлекет қазақстандық өндірушіні қолдап қана қоймай, оның өткен кезеңдегі жүктемесін де жеңілдетуге дайын.
Бұл Қазақстан үшін неге маңызды?
Арнайы экономикалық аймақтар мен өнеркәсіптік құрастыру келісімдері Қазақстанның өз өндірісін тұғырға қою саясатының бір бөлігі. Ел шикізат экспорттаушыдан өңдеу өнеркәсібі бар елге айналу жолында. Осы жолдағы әрбір заң, әрбір ереже отандық зауыттардың, отандық еңбектің қорғаны болуға тиіс.
Жаңа ережелердің айқындығы, құжат талаптарының нақтылығы және мерзімдерінің белгіленуі кәсіпкер үшін де, мемлекет үшін де тиімді. Шешім қабылдау тәртібі бұрынғыдан ашық және түсінікті.
Бұйрық 2026 жылғы қарашаның 27-сінен бастап қолданысқа енгізіледі. Осы күннен бастап отандық өндірушілер жаңа ережелер негізінде арнайы инвестициялық шарт жасаса алады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Арнайы инвестициялық шарт жасасу үшін қандай құжаттар керек?
Мемлекеттік тіркеу анықтамасы, арнайы экономикалық аймақ қатысушысының куәлігінің көшірмесі немесе бос қойма иелері тізілімінен үзінді, өндірістік қуаттарды пайдалануға қабылдау актісінің көшірмесі, қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінен үзінді және өндірістік қуаттар балансын бағалау қорытындысы қажет.
Өтініш қанша уақытта қаралады?
Өтініш келген күні тіркеледі. Уәкілетті орган екі жұмыс күні ішінде құжаттарды тексереді, салалық орган бес жұмыс күні ішінде қорытынды береді. Оң шешім қабылданса, шарт жобасы тағы бес жұмыс күні ішінде жіберіледі.
Шарт қашан бұзылады?
Мерзім аяқталғанда, тіркеу жойылғанда, заңды тұлға жазба өтініш бергенде, бұзушылықтар үш ай ішінде жойылмағанда немесе қазақстандық тауар өндірушілер тізілімінен шығарылғанда шарт бұзылады.
Жаңа ережелер қашан күшіне енеді?
Бұйрық 2026 жылғы қарашаның 27-сінен бастап күшіне енеді.
