Қазақстандық заң әлеуметтік осал топтағы қарыз алушыларға банк алдында ерекше кепілдік береді: табысы 30 пайыздан көбірек азайса, банк төлемді жартылай кемітуді немесе үш айға ұзартуды міндетті түрде қарастыруға тиіс. Tengrinews.kz хабарлағандай, бұл құқық заңмен бекітілген, алайда ол әркімге бірдей қолданыла бермейді.
Қараша айының басында жарияланған материалда Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарыз жүгін жеңілдетудің нақты жолдарын түсіндірді. Мәселе тек ақшада емес, азаматтың өз құқығын білуінде жатыр.
Банк қашан шартты өзгертуге міндетті
Қарыз алушы банкіге немесе микроқаржы ұйымына келіп, келісімшарт шарттарын өзгерту туралы өтініш білдіре алады: негізгі борыш пен пайызды кейінге қалдыруды, мерзімді ұзартуды, ставка төмендетуді немесе борыштың бір бөлігін кешіруді сұрауға болады.
Заң бойынша банк мұны жасауға міндетті жағдайлар бар. Бірінші, қарыз алушы әлеуметтік осал топқа жатуы немесе төтенше жағдай кезеңінде зардап шеккен азамат болуы керек. Екінші, өтініш бергенге дейінгі екі айдағы орташа табыс алдыңғы 12 аймен салыстырғанда 30 пайыздан көбірек төмендеуі немесе қарыз алушы нысаналы әлеуметтік көмек алуы тиіс.
Демек, жұмыстан айырылу өзі жалғыз банкке кепілдік бермейді. Маңыздысы, заң көзделген санатқа жату және табыс шартының орындалуы.
Мерзім өтіп кеткенше күту керек пе
Керек емес. Егер адам жақын айда төлем жасай алмайтынын сезінсе, банкке алдын ала жүгінуге құқылы. Өтініште қаржылық жағдайдың неге өзгергенін түсіндіріп, жаңа кестенің нұсқасын ұсыну керек.
Жұмыстан босату туралы ақпарат, жалақының азайғаны, жұмыс іздеп жүрген адам ретінде тіркелгені сияқты құжаттарды қоса салу абзал. Егер төлем мерзімі өтіп кетсе, қарыз алушы 30 күнтізбелік күн ішінде өтініш білдіре алады, ал банк оны 15 күнде қарап, шешімін хабарлауға тиіс.
Ұзартудың шығыны
Агенттік нақты есептер келтірді. Негізгі борыш 2 миллион теңге, кредиттің қалған мерзімі 24 ай, номиналды ставка жылына 25 пайыз делік. Ұзарту болмағанда ай сайынғы төлем шамамен 106 743 теңге, ал 24 айдағы жалпы төлем 2 561 833 теңге, соның ішінде пайыз 561 833 теңге.
Бірінші нұсқа: үш ай бойы тек пайыз төлеу, айына шамамен 41 667 теңге. Одан кейін қалған 21 айда төлем 118 559 теңгеге көтеріледі. Жалпы төлем 2 614 737 теңге болып, пайыз қайтарымы 614 737 теңгеге жетеді, яғни әдеттегі кестеге қарағанда 52 904 теңге артық.
Екінші нұсқа: үш айға бүкіл төлемді кейінге қалдырып, кредит мерзімін ұзарту. Мұнда пайыздың борышқа қосылуына қарай екі есеп бар. Егер үш айдың пайызы келесі 24 төлемге бөлінсе, айлық төлем 111 951 теңге, жалпы сома 2 686 833 теңге. Егер пайыз ай сайын борышқа қосылса, үш айдағы қарыз 2 127 622 теңгеге өсіп, жалпы төлем 2 725 306 теңгеге жетеді. Бұл ұзартусыз төлеуден 163 473 теңге қымбат.
Агенттің ескертуінше, бұл есептер мысал ғана, банк міндетті ұсынатын дайын шарт емес. Жаңа кестенің астына қол қоймай тұрып, пайыз жалғаса ма, қалай есептеледі, соңында қанша төлеу керек екенін кредитордан нақты сұрап алған дұрыс. Finratings хабарлағандай, ипотека бойынша айлық төлемді азайту жолдарын банктердің өзі де ұсынады, бірақ шарттың жасырын қымбаттығын әр қарыз алушы өзі тексеруі керек.
Банк бас тартса не істеу керек
Банк немесе микроқаржы ұйымы бас тартса, себебін түсіндіруге міндетті. Қарыз алушы алдымен банк омбудсманына жүгіне алады. Заң талабы бұзылды деп санаса, Агенттікке шағым жолдауға, тіпті сотқа баруға құқылы.
Заң борышты банкроттықсыз толық немесе бөлек кешіруге жол береді. Бірақ бұл банктің құқығы, міндеті емес: ауыр қаржы жағдайының өзі қарыз жазылады деген кепілдік бермейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Банк төлемді жартылай кемітуге міндетті ме?
Иә, әлеуметтік осал топтағы немесе төтенше жағдайда зардап шеккен қарыз алушының табысы 30 пайыздан көбірек азайса немесе ол нысаналы әлеуметтік көмек алса, банк төлемді жартылай кемітуді немесе үш айға ұзартуды қарастыруға тиіс.
Ұзарту қарызды 'тоқтатады' ма?
Жоқ. Пайыз есептеле береді, мерзім ұзарса жалпы төлем сома өсуі мүмкін. Мысалдағы есепте бұл 163 мың теңгеге дейінгі қосымша жүк.
Төлем кешіккенше күту керек пе?
Керек емес. Банкке алдын ала жүгінуге болады, ал кешіксеңіз 30 күнтізбелік күн ішінде өтініш білдіруге құқық бар.