Қазақстан 2025 жылы 710 мың тонна мыс өндіріп, әлемдік ондықтың қатарына еніп, Индонезиямен теңесіп тоғызыншы орынға шықты. Бұл деректі Zakon.kz хабар агенттігі канадалық Visual Capitalist платформасының инфографикасына сілтеме жасай отырып жариялады.
Жаңа кен орындарын игеру мен өндірістің толық циклінің арқасында еліміздің көрсеткіші 2026 жылы 750-800 мың тоннаға жетуі мүмкін. Ал ұзақ мерзімді болжам бойынша бұл көлем 1-1,2 млн тоннаға дейін өседі деп күтілуде.
Мыс неліктен стратегиялық металл саналады?
Мыс жер қыртысында таралуы бойынша 25-орында тұрғанымен, өнеркәсіптің көптеген салаларында ауыстырылмайтын рөл атқарады. Электр сымдары, кабельдер, трансформаторлар, электр қозғалтқыштары, күн панельдері, жел генераторлары, жылу жүйелері, химиялық реакторлар мен медициналық аспаптар осы металсіз жасалмайды. Naked Science басылымы электр энергиясына деген қажеттілік өскен сайын осы стратегиялық металдың жеткізушілерінің маңызы арта түсетінін атап өтеді.
Сонымен қатар, мыс қалпына келмейтін табиғи байлық болғандықтан, сарапшылар жақын онжылдықтарда ол тапшы материалдардың біріне айналуы мүмкін деп ескертеді. Қазіргі қоры жаңа кен орындары ашылса да, 2040 жылға қарай таусылады. Демек, бүгін өндіріп жатқан ұрпақ игілігі осы кезеңде барынша молайту міндетін қойып отыр.
Әлемдік рейтингте Қазақстанның орны
Visual Capitalist деректері бойынша топ ондықтағы елдер әлемдік өндірістің 85 пайыздан астамын береді. Бірінші орында Чили тұр: 2025 жылы 5,3 млн тонна, яғни жалпы өндірістің 23 пайызы. Екінші орында Конго Демократиялық Республикасы (3,2 млн тонна, 13,9 пайыз), үшіншідe Перу (2,7 млн тонна, 11,7 пайыз).
Одан кейінгі орындарда Қытай (1,8 млн тонна), Ресей (1,3 млн тонна), АҚШ (1 млн тонна), Замбия (940 мың тонна), Аустралия (730 мың тонна) және Индонезия мен Қазақстан (әрқайсысы 710 мың тонна) бар. Біздің ел осылайша Мексиканы (690 мың тонна), Канаданы (500 мың тонна) және Польшаны (410 мың тонна) озды.
Тәуелсіздік жылдарындағы бұл табыс кездейсоқ емес. Уикипедияның Қазақстан экономикасы туралы мақаласы еліміздің түсті металлургиясының өндірістік көлемі 1990-2012 жылдар аралығында едәуір өскенін көрсетеді. Кеңестік мұраға қарай бас көтермей, ұлттық индустриямызды жаңғырту арқылы Қазақстан бүгін әлемдік нарықта өз орнын берік меңгеріп отыр.
Тәуелсіз елдің индустриялық қуаты
Кеңес одағы ыдырағаннан кейін ешкім Қазақстанға мұндай биікке көтеріледі деп күтпеген еді. Бүгінгі күні Тәуелсіз Қазақстан өз жерінен шығатын байлықты өңдеудің толық циклін орнатқан сирек елдердің бірі. Мұның барлығы мемлекеттік саяхаттың және ұлттық кәсіпкерліктің жемісі.
Бүған қоса, The Moscow Times хабарлауынша, Қазақстан 2026 жылғы қаңтар-қазанда тазартылған мыс шығаруды өткен жылмен салыстырғанда 0,1 пайызға ұлғайтқан, бұл Ұлттық статистика бюросының ресми деректері.
Болашақ болжамдары да қуантарлық. Tengrinews сарапшылары Қазақстанда мыстың айтарлықтай қоры бар екенін және елдің бұл металдың ірі әлемдік өндірушілерінің қатарында екенін атап өтеді. Бұл дегеніміз, біздің жер астында әлі де ғасырларға жететін байлық жатыр.
Мыс қалай өндіріледі?
Visual Capitalist инфографикасымен бірге жарияланған мәліметтер бойынша мысты өндіру бірнеше кезеңнен тұрады. Алдымен кен ашық әдіспен немесе жер асты шахталарында бұрғылау және жарылыс жұмыстары арқылы алынады. Содан кейін кен ұсақтап ұнтақталады да, флотация процесі арқылы бағалы минералдар бос жыныстан бөлінеді. Концентрат балқытылып, шикі мыс алынады да, қышқыл толтырылған ванналарда электролиттік тазартудан өтеді.
Соңғы өнім ретінде тазалығы 99,95-99,99 пайызға жететін катодты мыс шығады. Алайда елдер арасындағы рейтинг қайта есептелген кен өндіру көрсеткіші бойынша жүргізіледі.
Түркі әлеміндегі басымдық
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы кеңістігінде Қазақстан мысты өндіру бойынша Ресейден кейінгі екінші орында тұр. Өзбекстан 148,5 мың тонна, Армения 71,8 мың тонна, Әзірбайжан 7,9 мың тонна, Қырғызстан 6,4 мың тонна өндіреді. Бұл көрсеткіштер біздің еліміздің аймақтағы индустриялық салмағын айқын көрсетеді.
Мыс өндірісіндегі бұл жетістіктер Қазақстанның әлемдік экономикадағы орнын нығайта түседі. Келесі жылдары жаңа кен орындарын игеру еліміздің ондықтағы позициясын одан әрі жоғарлатуға мүмкіндік береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстан әлемдік мыс өндірісінде нешінші орында?
Қазақстан Индонезиямен бірге әлемдік тоғызыншы орында тұр, 2025 жылы 710 мың тонна мыс өндірді, бұл жалпы әлемдік өндірістің 3,1 пайызы.
Қазақстандағы мыс өндірісі қалай өседі?
2026 жылы өндіріс 750-800 мың тоннаға жетуі күтілуде, ал жаңа кен орындарын игерумен бірге ұзақ мерзімде 1-1,2 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін.
Әлемде мысты ең көп өндіретін ел қайсы?
Чили әлемдегі ең ірі мыс өндіруші ел, 2025 жылы 5,3 млн тонна өндіріп, әлемдік өндірістің 23 пайызын берді.
