Қазақстанда 2026 жылдың қазанына қарай үш ірі мұнай өңдеу зауыты жұмыс істейді: Атырау, Павлодар және Шымкент қалаларында орналасқан үш ірі кәсіпорын 2025 жылы бірге 17,5 млн тонна мұнай өңдеді. Бұл деректі , according to
Мұнай өңдеу саласы ел экономикасының омыртқасы. Энергетика министрлігі мен «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының деректері бойынша, үш зауыттың жалпы жобалық қуаты жынына 17,5 млн тонна мұнай. 2026 жылдың тоғыз айында үш зауытта 13,222 млн тонна мұнай өңделді, оның ішінде Павлодар зауыты 4,863 млн тонна, Шымкент зауыты 4,188 млн тонна, Атырау зауыты 4,171 млн тонна өңдеді.
Атырау зауыты: ұлт мұрасынан индустриялық тіреге
Атырау мұнай өңдеу зауыты ең көне кәсіпорын: ол 1945 жылы, Ұлы Отан соғысының ауыр жылдарында іске қосылды. Кеңес дәуірінің қалдығы болғанымен, бүгінде зауыт тәуелсіз Қазақстанның энергия тәуелсіздігінің тірегі. Оның 99,53 пайызы «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясына тиесілі.
Зауыттың жобалық қуаты жынына 5,5 млн тонна. 2025 жылы ол 5,471 млн тонна мұнай өңдеді. Өткен жылы зауыт 1,79 млн тонна бензин, 1,91 млн тонна дизель отыны, 172 мың тонна авиациялық керосин және шамамен 229 мың тонна сұйық газ шығарды. Мұнай өңдеу тереңдігі 88,24 пайызды құрады.
2026 жылдың тамызында зауытта өрт орын алды, ал қазанда тұрғындардың ауа сапасына шағымдарынан кейін кәсіпорын тексерілді. 2023-2027 жылдарға арналған тиімділікті арттыру бағдарламасы аясында қуатты 5,5 млн тоннадан 6,1 млн тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Қазір 47 шараның шамамен 23 пайызы орындалған. Болашақта қуатты 6,7 млн тоннаға дейін ұлғайту мүмкіндігі қарастырылуда.
Павлодар мұнай химия зауыты: өңдеу тереңдігі бойынша көшбасшы
Павлодар мұнай химия зауыты 1978 жылы жұмысын бастады. Оның ресми жобалық қуаты жынына 6 млн тонна, 2025 жылы өңделген мұнай көлемі 5,765 млн тонна болды. Зауыт 2025 жылы 1,67 млн тонна бензин, 2,1 млн тоннан астам дизель отыны және 218 мың тонна авиакеросин өндірді.
Үш зауыттың ішінде Павлодар кәсіпорны мұнай өңдеу тереңдігі бойынша бірінші орында: 2025 жылы бұл көрсеткіш 93,95 пайызды құрады. Зауыт толық «ҚазМұнайГаз» меншігінде. 2031 жылға қарай қуатты 9 млн тоннаға дейін ұлғайту, сондай-ақ қысқы дизель отынын көбейту мақсатында гидротазарту қондырғысын қайта жаңғырту және сутегі өндіру қондырғысын салу жоспарлануда.
Шымкент зауыты: жоба қуатынан асып түсті
Шымкент мұнай өңдеу зауыты 1985 жылдан бері жұмыс істейді. «ПетроКазахстан Ойл Продактс» (ПКОП) деген атпен де белгілі кәсіпорынның жобалық қуаты жынына 6 млн тонна. Алайда 2025 жылы зауыт 6,228 млн тонна мұнай өңдеп, жоспардан асты. «ҚазМұнайГаз» мәліметінше, бұл зауыттың үздіксіз жұмыс істеуіне байланысты.
Зауыт «ҚазМұнайГаз» мен қытайлық CNPC компаниясының ортақ меншігінде, әрқайсысының үлесі 50 пайыз. 2025 жылы Шымкент зауыты 2,28 млн тоннадан астам бензин, 2,1 млн тоннадан астам дизель отыны және 319 мың тонна авиакеросин өндірді.
Болашақта зауыт қуатын жынына 12 млн тоннаға дейін екі есе ұлғайту көзделіп отыр. 2025 жылы жобаның алдын ала техникалық-экономикалық негіздемесі түзетілді, ал 2026 жылы толыққанды ТЭН әзірлеу басталып, жыл соңына дейін аяқталмақшы. Энергетика министрлігінің жоспары бойынша қуатты 12 млн тоннаға жеткізу 2030 жылға қарастырылған.
Отын өндірісі мен импорт: тауелсіздік жолындағы кедергілер
Энергетика министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстанда шамамен 5,7 млн тонна автомобиль бензині, 6,1 млн тонна дизель отыны және 726 мың тонна авиакеросин өндірілді. «ҚазМұнайГаз» үш зауыттағы бензин мен дизель отыны өндірісі тарихи жоғары деңгейге жеткенін хабарлады.
Алайда ел әлі кейбір мұнай өнімдерін импорттайды. Министрліктің түсіндірмесінше, отандық бензин ішкі сұранысты тұтас қамтиды, бірақ 2026 жылы бензинді шекарадан тыс шығарудың жаппай әрекеттері тіркелген. Дизель отыны мен авиакеросин импорты нарықты тепе-теңдеу үшін пайдаланылады. 2026 жылы авиакеросин өндірісін 825 мың тоннаға дейін ұлғайту жоспарлануда.
Шағын зауыттар мен мамандандырылған кәсіпорындар
Үш ірі зауыттан бөлек, елде 800 мың тоннадан аспайтын қуаты бар шағын зауыттар жұмыс істейді. Қазақстанда 30-дан астам шағын зауыт тіркелген, олардың шамамен 22-сі іс жүзінде жұмыс істейді. Сондай-ақ заңсыз зауыттар да анықталып отыр.
Мамандандырылған кәсіпорындар қатарында Ақтаудағы Caspi Bitum зауыты бар: оның шикізат өңдеу қуаты жынына 1,5 млн тонна, жол битумын 750 мың тоннаға дейін шығара алады. «Конденсат» зауытының қуаты шамамен 850 мың тонна шикізат.
Төртінші зауыт қашан салынады?
Қазақстанда төртінші ірі мұнай өңдеу зауытын салу жоспарлануда. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылдың ақпанында жаңа зауыт бойынша шешім қабылдауға тапсырма берді. Энергетика министрлігінің ақпараты бойынша, жынына 10 млн тоннаға дейін қуаты бар кәсіпорын қарастырылуда.
Зауыттың дәл орналасқан жері әлі белгісіз. Энергетика министрі төрт облысты атады: Маңғыстау, Атырау, Солтүстік Қазақстан және Ұлытау. Құны, қаржыландыру көздері мен құрылыс мерзімі де әлі бекітілмеген. Жобаның кешенді бағалауын 2026 жылдың соңына дейін аяқтау көзделіп отыр.
«ҚазМұнайГаз» деректері бойынша, үкіметтің бағдары елдегі мұнай өңдеу қуатын 2033 жылға қарай жынына 40 млн тоннаға жеткізу. Бұл жобалық қуат туралы сөз, кепілдендірілген фактілік көлем туралы емес. Мақсатқа жету барлық инвестициялық жобаның, қолданыстағы зауыттарды жаңғыртудың және жаңа кәсіпорын салу жүзеге асуына байланысты.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда қанша мұнай өңдеу зауыты бар?
Елде үш ірі зауыт бар: Атырау, Павлодар және Шымкент. Олардан бөлек шамамен 22 шағын зауыт және бірнеше мамандандырылған кәсіпорын жұмыс істейді.
Төртінші зауыт қай жерде салынады?
Орналасқан жері әлі белгіленбеген. Маңғыстау, Атырау, Солтүстік Қазақстан облыстары мен Ұлытау облысы қарастырылуда.
Атырау зауыты қай жылы іске қосылды?
Атырау мұнай өңдеу зауыты 1945 жылы жұмысын бастады, ол ең көне зауыт.
Қазақстан өз бензиніне өзін қамти ма?
Энергетика министрлігінің мәліметінше, отандық бензин өндірісі ішкі сұранысты тұтас қамтиды, бірақ дизель отыны мен авиакеросин импорты нарықты тепе-теңдеу үшін пайдаланылады.