Құрылтай төрағасы Айбек Дәдебай бастаған қазақстандық делегация 2026 жылдың 20 қазанында Бішкекте өткен Түркі мемлекеттерінің Парламенттік Ассамблеясының XV пленарлық отырысына қатысты. Жиынның басты тақырыбы жасанды интеллект пен технологиялық прогресс дәуіріндегі парламентаралық ынтымақтастық болды.
Бұл туралы kaz.nur.kz хабарлайды. Отырыс соңында парламентарийлер Бішкек декларациясын қабылдады, ал Қазақстан Ассамблеяға төрағалықты Қырғызстанға тапсырды.
Жапаровпен кездесу: бауырлас елдер байланысы биікте
Қазақстандық депутаттардың Бішкектегі жұмысы ресми кездесулерден басталды. Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Айбек Дәдебайды ТүркПА-ға мүше елдер парламенттерінің басшыларымен бірге қабылдады. Құрылтай төрағасы бауырлас ел басшысына Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ыстық ықыласы мен ізгі тілегін жеткізді.
Кездесуде түркі мемлекеттері арасындағы қарым-қатынас стратегиялық деңгейге көтеріліп, жан-жақты дамып келе жатқаны атап өтілді. Бұл елдер көшбасшылары арасындағы жемісті өзара іс-қимылдың тікелей нәтижесі. Негізгі отырыс қарсаңында Құрылтай төрағасы Жогорку Кенеш төрағасы Марлен Маматалиевпен де кездесті. Айбек Дәдебай Қырғызстан парламентімен екіжақты байланысты Парламентаралық ынтымақтастық жөніндегі кеңес, достық тобы және салалық комитеттер аясында барлық деңгейде дамыту Құрылтай үшін айрықша маңызды екенін атап өтті.
Түркі әлемінің ортақ цифрлық күн тәртібі
Құрылтай төрағасы өз сөзінде талқылаудың биыл Түркістанда өткен Түркі мемлекеттері ұйымының бейресми саммитінде көтерілген бастамалармен үндес екенін айтты. Egemen Qazaqstan хабарлағандай, жасанды интеллект мәселесі түркі әлемінің ортақ күн тәртібінде ерекше орын алады.
«Бұл жасанды интеллект пен заманауи технологиялар мәселелерінің түркі әлемінің ортақ күн тәртібінде ерекше орын алатынын көрсетеді. Осыған байланысты президентіміз Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев түркі елдерінің IT-хабтар желісін және Астанадағы Alem.AI базасында Жасанды интеллект орталығын құру бастамасының маңыздылығын атап өтті. Бұл жобалар елдеріміздің технологиялық әлеуетін біріктіріп қана қоймай, ортақ цифрлық экожүйе қалыптастыруға мүмкіндік береді», - деді Айбек Дәдебай.
Ол сөзінде мұндай тетіктер ынтымақтастықты декларативті деңгейден нақты практикалық нәтижелерге көшіруді қамтамасыз ететінін толықтырды.
Қазақстан үлгілік Цифрлық кодексті ұсынды
Құрылтай төрағасы Габалада өткен Түркі мемлекеттері ұйымының саммитінде Қазақстан ұсынған бастамаларды қолдауға шақырды. Атап айтқанда, цифрлық мониторинг және цифрлық инновациялар орталықтарын ашу, сондай-ақ Түркі мемлекеттерінің киберқауіпсіздік жөніндегі кеңесін құру мәселелері көтерілді.
Айбек Дәдебай Қазақстанда цифрландыру ел дамуының стратегиялық басым бағыттарының бірі екенін, ал 2026 жылды президент «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялағанын атап өтті. Azattyq-ruhy жазғандай, Қазақстан өзінің Цифрлық кодексі мен «Жасанды интеллект туралы» заңын әзірлеу тәжірибесін ТүркПА елдеріне көрсетуге дайын.
Осыған байланысты Қазақстан тарапы еліміздің тәжірибесі негізінде ТүркПА елдеріне арналған үлгілік Цифрлық кодексті әзірлеу бастамасын көтерді. Ertenmedia атап өткендей, бұл құжат түркі мемлекеттері арасында цифрлық құқық саласының ортақ тұжырымдамалық, терминологиялық және әдіснамалық негізін қалыптастыруға ықпал етеді.
Қазақстандық цифрлық жобалар: нақты нәтиже
Құрылтай төрағасы елімізде жүзеге асырылып жатқан жобаларға да тоқталды. Олардың қатарында заң шығару жұмысын «e-Quryltai» платформасына көшіру, өңірдегі ең қуатты екі суперкомпьютерді іске қосу, «GovTech» инфрақұрылымын дамыту, AI-Sana бағдарламасы арқылы азаматтарды оқыту, Astana Hub кластері мен Qazaq AI Research University базасындағы білім беру жобалары бар.
Отырыс барысында Құрылтай депутаттары Әмірбек Оспанбеков пен Сатыбалды Бұршақов баяндама жасады. Stan хабарлағандай, қатысушылар ТүркПА-ға мүше мемлекеттерде өнеркәсіптік меншік құқықтарын қорғау, балаларды зиянды ақпараттан қорғау, бірлескен кәсіпорындар туралы және басқа да бірқатар үлгілік заңды қабылдады.
Екіжақты кездесулер мен жастар саясаты
ТүркПА отырысы аясында Айбек Дәдебай Әзербайжан Милли мәжілісінің төрағасы Сахиба Гафаровамен және Түркия Ұлы Ұлттық мәжілісінің төрағасы Нуман Куртулмушпен кездесті. Тараптар Ассамблея аясында да, екіжақты форматта да парламентаралық ынтымақтастықты тереңдету мәселелері бойынша пікір алмасты.
Құрылтай депутаттары ТүркПА-ның Жас парламентарийлер және Парламентарий әйелдер топтарының жұмысына қатысты. Жас парламентарийлер тобының жетекшісі Дидарбек Ділдәбек жастардың саяси шешімдер қабылдау үдерістеріне қатысуы туралы баяндама жасады. Айжан Темірбаева «Әйелдер және мәдени дипломатия: тіл мен ортақ дәстүрлер арқылы бірлікті нығайту» тақырыбында сөз сөйледі.
ТүркПА Кеңесінің отырысында Қазақстан Ассамблеяға төрағалықты Қырғызстанға тапсырды. Айбек Дәдебай әріптестеріне жауапты міндетті атқаруда табыс тілеп, Құрылтай депутаттарының парламентаралық байланыстар мен ортақ түркі бірлігін нығайтуға бар күш-жігерін жұмсауға дайын екенін жеткізді.
Жиі қойылатын сұрақтар
ТүркПА-ның XV пленарлық отырысы қашан және қайда өтті?
Отырыс 2026 жылдың 20 қазанында Қырғыз Республикасының астанасы Бішкекте өтті.
Қазақстан қандай бастама көтерді?
Қазақстан ТүркПА елдеріне арналған үлгілік Цифрлық кодексті әзірлеу бастамассын көтерді. Құжат цифрлық құқық саласының ортақ негізін қалыптастыруға ықпал етеді.
Отырыстың қорытындысы қандай болды?
Парламентарийлер Бішкек декларациясын қабылдады. Қазақстан Ассамблеяға төрағалықты Қырғызстанға тапсырды.