Қазақстанда көлікте ұйықтау заң бұзушылық емес. Бұл туралы 2026 жылғы 2 қарашада Tengrinews.kz хабарлаған, оған Ішкі істер министрлігі ресми түсініктеме берген.
Министрліктің мәліметінше, рұқсат етілген аялдамада тұрған жеке көлікте немесе автүйде демалу, тынығу және түнеу заңмен тыйымдалмаған. Мұндай жағдайдың ұзақтығы ешқандай рөл атқармайды.
Көлікте ұйықтауға бола ма?
Ішкі істер министрлігі нақты айтқан: азаматтың жеке көлікте немесе автүйде болуы, демалуы, ұйықтауы, егер көлік белгіленген талаптарға сай аялданған болса, тыйым салынбаған. Оған ақылы көлік тұрағы мен кемпинг те кіреді.
Сондықтан адамның өз көлігінде үнемі түнеуінің өзі халықты тіркеу ережелін немесе абаттандыру ережелерін бұзушылық саналмайды.
Дегенмен әкімшілік бұзушылықтың бар-жоғы нақты жағдаяттар мен заңнама талаптарын ескере отырып айқындалады.
Адам шынымен автүйде тұрса, тіркелу қалай шешіледі?
Мәселе тұрған жердің құқықтық мәртебесіне байланысты. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 16-бабына сәйкес, тұрақты немесе негізінен тұратын елді мекен адамның тұратын жері болып танылады. Заңды мекенжай тіркелу орны болып табылады.
2020 жылғы 30 наурыздағы №267 Ішкі істер министрлігінің бұйрығымен бекітілген халықты тіркеу ережелері тұратын жері бойынша тұрақты тіркеуді және уақытша болу жері бойынша уақытша тіркеуді көздейді.
Уақытша болу орны деп мекенжайы бар, бірақ тұратын жер болып табылмайтын ғимарат, үй-жай немесе тұрғын үй саналады.
Сондықтан азаматтың автүйде тұрамын деген өз өтініші көлікті тұрғын үйлер үшін белгіленген тәртіппен тұратын жер ретінде тіркей беруіне жол ашпайды.
Адам жаңа тұрақты тұратын жеріне көшсе, белгіленген тәртіппен тіркелуге міндетті. Басқа мекенжайда бір айдан астам уақыт уақытша тұрса, келген күннен бастап он күнтізбелік күн ішінде уақытша тіркелуі қажет.
Сол уақытта министрлік бұл талаптардың заңда белгіленген тіркеу шарттарына сай келетін орынның болуын көздейтінін бөлек атап өтті. Тұрақты тіркеу мекенжайынан тыс жерде болудың өзі әкімшілік жауапкершілікке автоматты тартуға жеткілікті негіз емес.
Автүйді тұратын жер ретінде тіркеуге бола ма?
Жоқ. Автүйлер Қазақстанда механикалық көлік құралдары үшін белгіленген жалпы тәртіппен тіркеледі. Автүйлерге арнайы тіркеу рәсімі көзделмеген.
Көлік құралының санаты сәйкестік туралы құжат негізінде айқындалады: «Дөңгелекті көлік құралдарының қауіпсіздігі туралы» (ТР ТС 018/2011) техникалық регламентке сәйкес көлік түріне мақұлдау немесе құрылым қауіпсіздігі туралы куәлік беру арқылы.
Полицей көліктен шығуды талап ете ала ма?
Егер көлік жол қозғалысы ережелерін сақтай отырып аялдаса, полиция қызметкері жүргізушіге немесе жолаушыларға көліктен шығуды тек заңды негіздер болған жағдайда ғана ұсына алады.
Министрліктің айтуынша, көлік құралын тоқтату негіздері «Жол қозғалысы туралы» заңның 52-бабында көзделген, өзге негіздермен тоқтатуға тыйым салынады.
Әкімшілік бұзушылық немесе қылмыс жасауға күдік болғанда, заңда белгіленген тәртіппен көлікті тексеру қажет болғанда, сондай-ақ жол қозғалысы қауіпсіздігіне қатер болғанда, мысалы техникалық ақау болғанда, көліктен шығуды талап етуге болады.
Сөйтіп, аялдаған көлікте ұйықтаудың өзі көлікті тастап шығуды талап етудің негізі бола алмайды.
Автүйді қай жерге аялдатқа болады?
Автүйде демалу мен ұйықтауға тыйым салынбаған, бірақ көлік аялдау талаптарын сақтай отырып тұруға тиіс.
Елді мекеннен тыс жерде аялдау мүмкіндігінше жол белдеуінен тыс жүргізілуі керек. Тротуарларда, гүлзарларда, балалар мен спорт алаңдарында аялдауға тыйым салынады. Мұның үшін Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 597-бабы бойынша жауапкершілік көзделген.
Сөйтіп мәселе адам көлік ішінде ұйықтап отыр ма дегенде емес, оның аялдауы заң талаптарына сай ма дегенде.
Автүйге арнайы жүргізуші куәлігінің санаты керек пе?
Бұл көліктің рұқсат етілген ең үлкен массасына байланысты. Массасы 3500 килограммға дейінгі автүйді басқару үшін В санаты жеткілікті. Масса одан көп болса, С1 немесе С санаты қажет.
Балаларды көлікпен тасымалдау мәселелерінде де қатаң ережелер бар: 12 жасқа дейінгі балалар тек арнайы ұстап тұратын құрылғыда тасымалданады, ал алдыңғы орындықта тек балалар креслосында отырғызылады, деп Tengrinews хабарлаған.
Қарапайым көліктен автүй жасалса ше?
Бұл жағдай дайын автүйді тіркеуден өзгеше. Қарапайым автомобильден автүй жинау көлік құралының құрылымына өзгеріс енгізу болып саналады.
Мұндай өзгерістер алдын ала әкімшілік полиция бөлімшесімен келісілуі керек. Өтінішті жеке беру немесе eGov порталы арқылы жібирге болады.
Сонымен қатар енгізілген өзгерістер ТР ТС 018/2011 талаптарына және СТ РК 1418-2018 ұлттық стандартына сай келуге тиіс.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда көлікте түнеу заң бұзушылық па?
Жоқ. Ішкі істер министрлігінің мәліметі бойынша, рұқсат етілген жерде аялдаған көлікте ұйықтауға тыйым салынбаған, ал түнеудің ұзақтығы маңызды емес.
Автүйге тұратын жер ретінде тіркелуге бола ма?
Болмайды. Автүй тек механикалық көлік құралы ретінде жалпы тәртіппен тіркеледі, тұрғын үйге арналған тіркеу рәсімі қолданылмайды.
Басқа мекенжайда бір айдан астам тұрса не істеу керек?
Келген күннен бастап он күнтізбелік күн ішінде уақытша тіркелуді рәсімдеу қажет, заңда көзделген жағдайларды қоспағанда.