Қазақстан жолдарында автомобиль бейнесі салынған белгілер жиі кездеседі. Олардың кейбірі белгілі бір көлік қозғалысын шектейді, кейбірі қай санатқа тыйым салынатынын көрсетеді, ал енді бірі көлікті дұрыс тұғызудың жолын айтады. Tengrinews.kz басылымы Tengri Auto жинаған қысқаша нұсқаулығын жариялап, жүргізушілерге бұл белгілерді шатастырмау жолын ұсынды.
Басты қағида қарапайым: алдымен белгінің пішіні мен түсіне қарау керек. Қызыл шеңбер ішіндегі автомобиль бейнесі әдетте сол көлік түріне тыйым салады. Кішкене тақтайша негізгі белгінің астында орналасса, ол белгінің әрекетін нақтылайды. Көк ақпараттық белгі жолдың ерекше режимін білдіреді.
Қызыл шеңбер: қандай көлікке тыйым салынады
Қызыл шеңбер, оның ішінде көлік бейнесі болса, бұл шектеу белгісі. Бейне қай көлікке қатысты екенін көрсетеді. Қазақстан жолдарында мынадай белгілер кездеседі:
- 3.3 «Механикалық көлік қозғалысына тыйым» — бұл жеңіл және жүк көліктеріне ғана емес, барлық механикалық көлікке қатысты кең шектеу.
- 3.4 «Жүк көліктерінің қозғалысына тыйым» — рұқсат етілген максималды салмағы 3,5 тоннадан асатын жүк көліктері мен тіркемелі құрамдарға қолданылады. Белгіде басқа салмақ көрсетілмесе, осы шекара негізге алынады. Тракторлар мен өзірі жүретін машиналар да тыйым астына түседі. Дегенмен ерекшеліктер бар: бүйірлерінде ақ қиғаш жолағы бар жүк көліктері мен жолаушы тасымалдауға арналған көліктерге тыйым қатысты емес.
- 3.5 «Мотоцикл қозғалысына тыйым» — мотоциклдер мен мопедтерге қолданылады.
- 3.6 «Трактор қозғалысына тыйым» — тракторлар мен өзірі жүретін машиналарға арналған.
- 3.7 «Тіркемемен қозғалысқа тыйым» — кез келген түрдегі тіркемелі жүк көліктері мен тракторларға, сондай-ақ механикалық көліктерді сүйреуге тыйым салады.
Autonews басылымының тыйым салу белгілері туралы материалдан көрінетіндей, мотоциклге арналған 3.5-белгінің әрекеті коляскалы мотоциклдерді де қамтиды. Осындай белгілер жүйесі көрші елдерде де ұқсас қағида бойынша жұмыс істейді: Википедиядағы Ресейдің жол белгілері тізімі бұл нөмірлеудің жалпыодақтық дәуірден қалғанын көрсетеді.
Белгінің астындағы тақтайшалар нені білдіреді
Ерекше топ — автомобиль бейнесі салынған қосымша тақтайшалар. Олар жеке әрекет етпейді, негізгі белгінің құрамында ғана мағынаға ие.
7.4.1-7.4.8 «Көлік түрі» тақтайшалары негізгі белгінің қай көлікке қатысты екенін нақтылайды. Мысалы:
- 7.4.1 — рұқсат етілген максималды салмағы 3,5 тоннадан асатын жүк көліктері, тіркемелісі де қоса;
- 7.4.3 — жеңіл көліктер мен салмағы 3,5 тоннаға дейінгі жүк көліктері;
- 7.4.8 — «Қауіпті жүк» тану белгілерімен жабдықталған көліктер.
Керісінше мағына беретін 7.4.9-7.4.14 «Көлік түрінен басқа» тақтайшалары бар. Олар шектеудің қай көлікке қатысты еместігін көрсетеді. Егер тыйым салу белгісінің астында жүк көлік бейнесі тұрса, шектеу дәл сол санатқа жүреді. Ал тақтайшада «басқа» деген сөз болса, оны міндетті түрде ескеру керек.
Көлікті қалай тұғызу керек
Автомобиль бейнесі тағы бір топта стоянкамен байланысты. 7.6.1-7.6.18 «Көлікті стоянкаға қою тәсілі» тақтайшалары жүргізушіге көлікті қалай қалдыру керектігін көрсетеді: тротуарға параллель, перпендикуляр немесе бұрыштап.
Мысалы, 7.6.1 тақтайшасы барлық көліктер жол жиегінде тротуарға параллель тұғызылуы тиіс екенін білдіреді. 7.6.2-7.6.18 тақтайшалары жеңіл көліктер мен мотоциклдерді тротуар маңындағы стоянкаға қоюдың әртүрлі тәсілдерін көрсетеді.
Мұндай тақтайшалар 5.15 «Стоянка орны» белгісімен бірге қолданылады. Сондықтан стоянка белгісін көргенде бос орын бар-жоғына ғана емес, көлікті қалай қоюға рұқсат етілетініне де қарау қажет.
«Автомобиль жолы» деген не?
Ақпараттық-нұсқау белгілерінің ішінде де машина бейнесі кездеседі. 5.3 «Автомобиль жолы» белгісі тек автомобильдер мен мотоциклдерге арналған жолды белгілейді. 5.4 «Автомобиль жолының соңы» белгісі осындай режим аяқталғанын хабарлайды.
Мұнда автомобиль бейнесі тыйым да, стоянка шектеуі де емес. Ол жолдың ерекше режимін көрсетеді.
Барлық бейнені жаттаудың қажеті жоқ: қарапайым схема
Барлық белгіні жеке-жеке есте сақтаудың орнына төрт қағиданы меңгерген жөн:
- Қызыл шеңбер — тыйым іздейміңіз. Ішіндегі бейне кімге қатысты екенін көрсетеді: жүк көлік, мотоцикл, трактор.
- Белгінің астындағы шағын тақтайша — әрекетті нақтылайсыз. Ол шектеу қай көлікке жүретінін немесе кімге ерекшелік беретінін көрсетеді.
- Стоянка тақтайшасындағы автомобиль — оның орналасуына қарайсыз. Бейненің қалпы көлікті тротуарға қатысты қалай қою керектігін айтады.
- Көк ақпараттық белгі — жол режимін оқисыз. Мысалы, 5.3 белгісі автомобиль жолын білдіреді.
Тағы бір маңызды ескерту: уақытша белгілер сары фонда жасалғанда, олар жолдағы кез келген белгілеуден басым түседі. Msk.ru сайтының хабарлауынша, мұндай белгілер болған жағдайда жүргізуші міндетті түрде соларға бағынуы тиіс.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қызыл шеңбер ішіндегі жүк көлік бейнесі нені білдіреді?
Бұл 3.4 «Жүк көліктерінің қозғалысына тыйым» белгісі. Ол рұқсат етілген максималды салмағы 3,5 тоннадан асатын жүк көліктері мен тіркемелі құрамдарға, сондай-ақ тракторлар мен өзірі жүретін машиналарға қолданылады.
Белгінің астындағы тақтайша өз бетінше әрекет ете ме?
Жоқ. 7.4.1-7.4.8 және 7.4.9-7.4.14 тақтайшалары негізгі белгімен бірге ғана мағынаға ие. Олар тыйымның қай көлік түріне қатысты екенін нақтылайды.
Стоянка тақтайшасындағы автомобиль бейнесі қалай оқылады?
Автомобиль бейнесінің тротуарға қатысты орналасуы көліктің қалай тұғызылуы тиіс екенін көрсетеді: параллель, перпендикуляр немесе бұрыштап. Мұндай тақтайшалар 5.15 «Стоянка орны» белгісімен бірге қолданылады.
5.3 «Автомобиль жолы» белгісі тыйым салады ма?
Жоқ. Бұл ақпараттық-нұсқау белгісі. Ол жолдың тек автомобильдер мен мотоциклдерге арналғанын білдіреді, тыйым салмайды.