Алматы күні: Мыңжылдық тарихы бар шаһардың мерейтойы
Алатау бөктеріндегі ару қала Алматы өз мерейтойын жыл сайын қыркүйектің үшінші жексенбісінде атап өтеді. Бұл тек қала тұрғындары үшін емес, бүкіл қазақ елі үшін ерекше күн. Өйткені Алматы – біздің тарихымыздың тірі куәгері, ұлттық рухымыздың қайнар бұлағы.
Алматының көне заманнан келе жатқан тарихы
Қола дәуірінде қазіргі Алматы аумағы ертедегі диқандар мен малшылардың мекені болған. Тереңқара мен Бұтақты қоныстарынан табылған керамика, тас қарулар мен сүйектен жасалған бұйымдар осыны дәлелдейді. Бұл жер – ежелгі өркениеттің бесігі.
Біздің заманымызға дейінгі VII ғасырда Алматы сақ тайпаларының, кейін үйсіндердің ордалы мекеніне айналды. Сақ патшаларының қорғандары, соның ішінде Есік қорғанынан табылған «Алтын адам» – осынау ежелгі мәдениеттің айғағы. Жалаулы қазынасы мен Қарғалы диадемасы да осы дәуірден жеткен асыл мұра.
Ұлы Жібек жолы және қазақ мемлекетінің қалыптасуы
X-XIV ғасырларда «Үлкен Алматы» аумағындағы қалалар Ұлы Жібек жолының маңызды бекеттеріне айналды. Осы маңнан табылған XIII ғасырдағы күміс дирхемдер қаланың сауда-саттық орталығы болғанын көрсетеді. Жібек жолы ыдырағаннан кейін Алматы аумағында қазақ мемлекетінің құрылу дәуірі басталды. Бұл кезең жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен батырларымыздың ерлігімен есте қалды.
Верныйдан Алматыға дейін: қала атауының тарихы
1854 жылы Ресей үкіметі Верный әскери бекінісін құрды. 1865 жылы бекініс атауы Алматинск болып өзгерді, алайда сол жылы «Дала комиссиясының» шешімімен қала Верный атауын қайта алды. 1921 жылы қала Алма-Ата деп аталды. Түркісіб теміржолының салынуы қаланың Қазақстан астанасы болып бекітілуіне жол ашты. 1927 жылы 2 наурызда ҚазАКСР астанасы Қызылордадан Алматыға көшірілді.
Тәуелсіздік жылдарындағы Алматы
Тәуелсіздік алғаннан кейін Алматы өзінің тарихи атауын қайтарып алды. 1993 жылы қала Алма-Атадан Алматы болып өзгертілді. 1997 жылы астана Астанаға көшірілгенімен, Алматы елдің ғылыми, мәдени, қаржылық және өндірістік орталығы мәртебесін сақтап қалды. 1998 жылғы 1 шілдедегі Заң бойынша Алматы – республиканың іскерлік және мәдени жүрегі.
Алматы күні қашаннан бері тойланады?
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қала күні қазан айының бірінші жексенбісінде аталып өтетін. Алайда 2009 жылы қалалық мәслихаттың XIX сессиясында мереке күнін ауыстыру туралы шешім қабылданды. Себебі қала күні қарттар күні мен ұстаздар мерекесімен тұспа-тұс келіп қалатын. Содан бері Алматы күні қыркүйектің үшінші жексенбісінде тойланады. Бұл кезең – ауа райы ең жайлы әрі мереке ұйымдастыруға қолайлы уақыт.
Сол жылы қала күнінде алғаш рет әскери оркестрлер шеруі өтті. Бұл дәстүр кейіннен қала тұрғындарының сүйікті шарасына айналды.
Алматы күнінің ерекше дәстүрлері
2015 жылдан бастап Алматыда «Apple Fest» фестивалі өткізіліп келеді. Бұл фестиваль – қаланың символына айналған алманың мерекесі. Жыл сайын Алматы облысының түкпір-түкпірінен жүздеген шаруалар өз өнімдерін әкеліп, қала тұрғындарын түрлі сұрыптағы алмамен қуантады.
2016 жылы Алматының мың жылдығы ерекше аталып өтті. Қазақ хандығынан бүгінгі күнге дейінгі тарихымызды баяндаған іс-шаралар, концерттер мен спектакльдер ұйымдастырылды. Мерейтойға орай алма базарына 33 шаруа қожалығы 150 тонна жеміс әкелді.
2026 жылғы Алматы күні қалай өтеді?
Биылғы мерекелік бағдарлама ерекше ауқымды болмақ. Қала әкімдігінің мәліметінше, концерттер, фестивальдер, ұлттық ойындар, кітап жәрмеңкесі және ашық аспан астындағы кино көрсетілімдері ұйымдастырылады. Сонымен қатар 200 тоннадан астам Алматы апорты сатылымға шығарылады.
Негізгі мерекелік алаңдар – Абай және Астана алаңдары, Панфилов пен Жібек жолы көшелері, сондай-ақ «Алатау» дәстүрлі өнер театрының алдындағы алаң. Мерекелік шаралар қаланың барлық сегіз ауданында өтеді.
Алматы – біздің мақтанышымыз. Оның әрбір тасы тарих, әрбір көшесі мұра. Мерейлі мереке құтты болсын!