Ұлы әннің артындағы ана махаббаты: «Анашым» туған тарихы
«Анасы бар адамдар ешқашан қартаймайды». Бұл жолдар жай ғана өлең емес. Ол қазақ жанының шежіресі, анаға деген сағыныштың мәңгілік әуені. 1985 жылы, советтік жүйе құрсауында ұлттық рухымыз тұншыққандай көрінген сәтте, бір аналық хат жас сазгердің жүрегін оятып, бүкіл халыққа үн қатқан туындының дүниеге келуіне себепкер болды. Осыдан қырық жылға жуық уақыт бұрын жарық көрген бұл ән, қазақ рухының мызғымас бекінісіндей жұрт жүрегінде мәңгі орын тепті. Белгілі сазгер Марат Омаров бұл шығарманың пайда болу тарихындағы егжей-тегжейлі жәдігерді әкелді.
Жетімдіктің ізі мен ана махаббаты
Марат Омаровтың өмір жолы ерте қайғыдан басталды. Болашақ сазгер бір жасқа толғанда әкесі өмірден озды. Баланы анасы жалғыз өзі тәрбиеледі. Жеті жасында қазақ ән өнерінің алыбы Шәмші Қалдаяқовтан бата алған өрен, «Әлемнің жарығын сыйладың сен маған» деген әннен соң анасына арнап ән шығаруды армандайды. Кейін ауылдан қалаға арман қуып келген жігіттің өмірінде бір оқиға орын алды. Студент Марат киноға түсу үшін түсірілім алаңына кеткенде, анасы ауылдан екі қолына ауыр сөмкесін көтеріп жатақханаға келді. Үш күннен кейін оралған сазгер, шешесінің әкелген дәмін татып, жастықтың астына қалдырылған ақша мен хатты көрді.
«Балам-ай, ең болмаса әкең сенің басыңнан сипамады, соны көрмей кетті. Әкеңнің маңдайыңнан сипағанын сен де сезбедің. Мен де сонау алыс ауылдан өзіңді көремін ғой деп келгенімде, таппай кетіп бара жатырмын. Хабарлассаңшы, балам. Көп болды ғой көрмегелі, сені сағындым ғой».
Осы хатты оқығаннан кейін Марат ұйқысыз таң атырды. Сол түні домбыраны қолға алып, күйсандыққа барып отырды. Қазақтың даласы қандай кең болса, анамды да сондай етіп жырлап өтсем деген ниет қалды. Өзім өнерпаз бола тұра, анама бір ән жаза алмаймын ба деген оймен әуен дүниеге келді.
Жанның үндестігі: Қайрат Жұмағалиев
Әуен туғанмен, сөз іздеген сазгер бірнеше ақынға барды. Алайда олар жолықтырмады. Телевизияда қызмет ететін Құсман, Еңлікхан, Жүрсін Ерман сияқты тұлғалар оны Қайрат Жұмағалиевке жолдады. Ол кісінің де әкесі ерте кетіп, ананың тәрбиесінде өскен. Екі жанның тағдыры ұқсас еді. Қайрат ағаның анасы да 94 жаста болатын. Ол бірден келісіп, әннің рухына лайық жолдарды жазып шықты.
«Жүрегім жыр толғайды,
Көңілім ортаймайды.
Анасы бар адамдар
Ешқашан қартаймайды...»
Бұл әннің кейіпкері сазгердің өз анасы еді.
Сахналық тағдыр: Мақпалдан Нұрланға дейін
Алғашында композитор «Анашым» әнін шағын сауық-кештерде гитарамен орындап жүрді. Кейін бұл туындыны әнші Мақпал Жүнісоваға беріп, үлкен сахнада шырқауын қалады. Мақпалдың да тағдыры ұқсас, әкесі ерте кетіп, ананың қолында өскен. Алайда өмір өз жолын салды. Бір күні сауық-кеште Лидия Кәденованың жолдасы Ермек Әуелбековпен бірге гитарамен «Анашымды» орындаған кезде, жас әнші Нұрлан Өнербаев әйелі Жаннамен келді. Әнді ұнатқан Нұрлан ертеңінде әйелі арқылы Мараттан рұқсат сұрады. «Тамаша» ойын-сауық отауына шақырылып, әні жоқ Нұрланға бұл ән үлкен серпін болмақ еді. Сазгер рұқсатын беріп, гитарамен қалай орындау керектігін үйретті. Кейін «Әке арманы» әні де оған бұйырды. Осылайша Нұрлан Өнербаевтың аты дүркіреп, «Анашым» әні бүкіл қазақ даласына тарады.
Ұлттық рухтың жаңғырығы
Ән халық арасында таралғанда, ел бәрі бұл әнді жазған композитор қарт кісі шығар деп ойлады. Сол кезде 25 жастамын деп айтуға ұялатынмын дейді автор. Кейін көркемдік кеңеске шақырып, қаламақысын алғанда, Сейдолла Бәйтереков мақтап, Әсет Бейсеуов батасын берді. Бұл қазақ өнерінің үлкен құрметі еді.
Бүгінде «Анашым» әні қазақ тілінен әлдеқайда асып, ағылшын, неміс, қытай, қырғыз және жапон тілдерінде орындалып жүр. Бұл қазақтың анаға деген махаббатының шекарасы жоқ екенін дәлелдейді. Ана тіліміздегі бұл әуен әлемді жаулап алды. Ал сазгер Марат Омаров алдағы уақытта өзінің анасы Сұлухан әже жайлы кітап жазуды жоспарлап отыр. Бұл кітап қазақтың анасының бейнесін мәңгілікке жазып қалатын тағы бір рухани ескерткіш болмақ.