Ғасыр бұлбұлы Күләш Байсейітова: тағдыры, өнері және ұрпақтары
Қазақ операсының асқақ жұлдызы, көрнекті опера әншісі және мәдениет қайраткері Күләш Байсейітова – ұлт мақтанышы. Оның ерекше дауысы мен табиғи таланты қазақ өнерін әлемге танытып, ұрпақтарға үлгі болды. Бірақ оның өмірі қуаныш пен қиындыққа толы болды. Осы мақалада біз оның шығармашылық жолы, тағдыры және ұрпақтары туралы баяндаймыз.
Кім болды Күләш Байсейітова?
Күләш Жасынқызы Байсейітова 1912 жылы 2 тамызда Верный (қазіргі Алматы) қаласында дүниеге келген делінеді. Алайда бұл дерек Кеңес үкіметінің саяси ықпалымен бұрмаланған деген нұсқа бар. Ол қазақтың алғашқы опера әншілерінің бірі, Қазақ КСР-нің халық әртісі және КСРО халық әртісі атағын алған тұңғыш қазақ әйелі.
Оның өнерге деген қызығушылығы ерте жастан басталды. 1930-жылдары Қазақ музыкалық театрының (қазіргі Абай атындағы опера және балет театры) ашылуына белсене атсалысып, 1934 жылы «Қыз Жібек» операсында басты рөлді сомдады. Бұл рөл оған үлкен табыс әкелді.
Жамбыл ақынмен достығы
Жетісу облысының Мұхамеджан Тынышбайұлы атындағы тарихи-өлкетану музейінің дерегінше, Күләш Байсейітова Жамбыл ақынға жиі келіп тұрған. Ақын оны қызындай көріп, «қызғалдағым» деп атаған. Ол Күләшке арнап өлең жазған:
«Қызым келді жаныма қызғалдақтай,
Жүрер ме екен кәрінің сөзі жақпай.
Сені тапқан анаңнан айналайын,
Бір міні жоқ мүсінінде арғымақтай».
1936 жылы қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне Мәскеуге Жамбыл мен Күләш бірге аттанған. Қанабек Байсейітов естелігінде: «Жәкең Күләшті сұмдық жақсы көретін. Екеуінің әзіл жарастығын көргенде, өмір сүрудің соншалық әдемі екенін сезінетінсің», – деп жазған.
Тағдыры неге қиын болды?
Күләштің шығармашылық жолы оңай болған жоқ. Ол өнері арқылы қазақ мәдениетін әлемге танытса да, өмірінде қуанышпен қатар, қиындықтар да көп кездесті. 1957 жылы 24 мамырда небәрі 45 жасында кенеттен қайтыс болды. Оның өлімі қазақ мәдениеті үшін зор қайғы болды.
Қызы Қарлығаш Байсейітованың естелігінде: «Анамның өлімі туралы неше түрлі әңгімелер айтылады... Бірақ, оның бәрі өтірік. Мәскеуде қайтыс болды. Анамды аяғынан шалғандар да көп болған екен. Тіпті, Қонаевтың атына анамның үстінен арыз ұйымдастырыпты. Сол арыз туралы естіген соң, анам қатты қапаланыпты», – делінген.
Ұрпақтары кімдер?
Күләш Байсейітова мен оның жолдасы Қанабек Байсейітовтің ұрпақтары да атақты өнер адамдары болды. Үш қызы болған: Құралай 36 жасында қайтыс болды, Қаршыға бес жасында көз жұмды, ал Қарлығаш – белгілі актриса, 2023 жылы 83 жасында дүниеден өтті. Немересі Гүлнар Байсейітова – опера әншісі. Күләштің өнері мен мұрасы ұрпақтар арқылы жалғасын тауып келеді.
Туған жері туралы шындық
Тарихшы-өлкетанушы Күләш Сардарбек «Ғасыр бұлбұлы – Күләш» мақаласында Күләштің туған жері мен күні бұрмаланғанын айтады. Оның пікірінше, Күләш Жасынқызы қазіргі Қарағанды облысы Ақтоғай ауданына қарасты Тоқырауын-Қарасу өзендері бойындағы жайлауда туған. «Бұл да кезіндегі саясаттың әсерінен туған жағдай. 24 жасында қазақ халқының даңқын Мәскеу сахнасында көтеріп, оның мәдениетін танытқан әнші-актриса қайткенде астанада – Алматыда туып-өскен болуы керек болған», – деп түсіндіреді автор.
Қорытынды
Күләш Байсейітова – қазақ операсының жарық жұлдызы. Оның өмірі мен тағдыры, шығармашылығы мен еңбегі қазақ мәдениеті мен өнерінің дамуына үлкен үлес қосты. Ол табиғи таланты, еңбекқорлығы және өнерге деген сүйіспеншілігімен талай ұрпаққа үлгі бола білді. Бүгінде де оның есімі ұрпақтар жадында мәңгі сақталып, қазақ мәдениетінің маңызды бөлігі болып қала береді.
Фото: kaz.nur.kz