Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 15 қазандағы бұйрығымен Отбасының цифрлық картасын жүргізу, толтыру және деректердің толықтығын қамтамасыз ету ережелері бекітілді. Бұйрық 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді деп хабарлайды Zakon.kz.
Ендігі жерде мемлекет отбасының әл-ауқатын бір жүйеде көреді: кірісі, борышы, мүлкі, жұмысбастылығы, тұрғын үйі, балаларының оқуы, тіпті жеке шаруашылығына дейінгі барлық дерек цифрлық түрде жинақталады. Мақсат айқын: бюджеттік көмек шын мұқтаж жандарға, нағыз қазақстандық отбасыларға бағытталсын.
Отбасының цифрлық картасы дегеніміз не
Отбасының цифрлық картасы, әлеуметтік-еңбек саласы платформасында жүзеге асырылған аналитикалық шешім. Ол «Цифрлық үкімет» платформасы мен мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерінен келетін деректер негізінде отбасылар мен үй шаруашылықтарын әлеуметтік әл-ауқат деңгейі бойынша тізімге алып, топтастырады.
Деректерді жинау «Smart Data Ukimet» (ЦАС SDU) цифрлық аналитикалық жүйесі арқылы автоматты түрде жүргізіледі. Мемлекеттік органдар жаңа дерек енгізілгеннен немесе өзгертілгеннен кейін бір жұмыс күнінің ішінде жаңартылған ақпаратты беруіге тиіс. Яғни, картадағы мәлімет үнемі жаңарып отырады, ешбір отбасы «жоғалып» кетпейді.
Картада қандай көрсеткіштер қалыптасады
Ережеге сәйкес, картада сегіз негізгі көрсеткіш белгіленді:
- Кірістер, шығындар және несиелік міндеттемелер
- Жылжымалы мүлік
- Жандардың жұмысбастылығы
- Әлеуметтік қорғау саласындағы қызметтермен қамтамасыз етілуі
- Денсаулық сақтау саласындағы қызметтермен қамтамасыз етілуі
- Білім беру саласындағы қамтамасыз етілуі
- Тұрғын үй жағдайы және инфрақұрылым
- Ауыл шаруашылығы саласындағы қамтамасыз етілуі
«Кірістер, шығындар және несиелік міндеттемелер» көрсеткіші жан басына шаққандағы орташа кіріс деңгейіне, ағымдағы несие міндеттемелерінің болуына немесе болмауына, банк қарыздары бойынша мерзімі өткен берешектің бар-жоғына қарай айқындалады.
«Жылжымалы мүлік» көрсеткішінде жеңіл автомобиль, жүк көлігі, микроавтобус, арнайы техника мен ауылшаруашылық техникасының бар-жоғы есепке алынады. «Жұмысбастылық» көрсеткіші жұмыссыздардың, жұмыс істеп жүргендердің және кәсіпкерлік қызметті тіркеген жандардың болуын қамтиды.
Әлеуметтік қорғау мен денсаулық сақтау
Әлеуметтік қорғау көрсеткіші 18 жасқа дейінгі балалардың, 23 жасқа дейінгі оқушы жастардың, ересек мүгедектердің және туғаннан мүгедек баланың бар-жоғын көрсетеді. Денсаулық сақтау көрсеткіші медициналық ұйымға тіркелу, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыруға қатысу, созылмалы аурумен есепте тұру сияқты критерийдерге негізделеді.
Білім беру көрсеткіші балабақшаға және орта білім беру ұйымына тіркелу деректерін қамтиды. Тұрғын үй көрсеткіші отбасының пәтермен қамтамасыз етілуін, коммерциялық жылжымайтын мүліктің бар-жоғын, елді мекен мәртебесін есептейді. Ауыл шаруашылығы көрсеткіші жеке қосалқы шаруашылықтың, жеке меншік жер учаскесінің және ауылшаруашылық өндірісіне бөлінген жер пайдаланудың болуын қарастырады.
Неліктен бұл маңызды: 2027 жылғы жәрдемақылар
Бұл реформа ертеңгі жәрдемақыларға тікелей әсер етеді. Baq ақпарат агенттігінің хабарлауынша, 2027 жылдан бастап бірқатар төлемдерге қосымша критерий енгізіледі: отбасының әл-ауқат деңгейі. Мемлекет үй шаруашылығының материалдық жағдайын тұтас бағалап, бюджеттік көмекті шын мұқтаж жандарға бағыттамақ. Осы мақсат үшін Отбасының цифрлық картасы пайдаланылады.
Демек, енді жәрдемақы алу үшін өтініш беру мен кезекте тұру жеткіліксіз. Отбасының нақты жағдайы жүйенің өзінен көрінеді. Бұл әділдіктің бір түрі: игілік байға емес, мұқтажға баруы тиіс. Ата-бабамыз айтқандай, береке бөлісуден, ал береке бөлісуге тиіс.
Деректер дұрыстығы кімнің жауапкершілігінде
Ереже мемлекеттік органдарға айқын талаптар қояды. Олар беретін деректердің толықтығын, дұрыстығын және өзектілігін қамтамасыз етуі, өз цифрлық жүйелерінде деректерді үздіксіз жаңартуы, анықталған қателер мен сәйкессіздіктерді белгіленген мерзімде жоюы міндет.
Сонымен қатар органдар жеке деректер мен оларды қорғау туралы заңнама талаптарын, киберқауіпсіздік талаптарын сақтауға және әлеуметтік қорғау саласындағы уәкілетті органның сұрауы бойынша деректердегі айырмашылықтарға түсініктеме беруге тиіс.
Толық емес, ескірген немесе дұрыс емес деректер көзі болып табылатын мемлекеттік орган бес жұмыс күнінің ішінде, өзі анықтаған күннен немесе сұраныс келіп түскен күннен бастап жоюға міндетті. Әлеуметтік қорғау саласындағы уәкілетті орган келіп түсетін деректерді өз бетінше өзгерте алмайды: түзету тиісті цифрлық жүйенің иесі болып табылатын мемлекеттік орган арқылы жүргізіледі. Жүйедегі деректер жаңартылғаннан кейін картадағы ақпарат автоматты түрде жаңарады.
Біртұтас цифрлық жүйе отбасыны ешқашан «жоғалтпайды»
Біртұтас цифрлық жүйенің артықшылығы тәжірибеде дәлелденген. Ресей Еңбек және әлеуметтік қорғау министрлігінің деректеріне сүйенсек, біртұтас цифрлық жүйе енгізілгеннен кейін көпбалалы отбасылар статистикадан «жоғалып» қалмайтын болған: жүйе отбасының мәртебесін белгілі бір кезеңде қолдау шарасына жүгінген-жүгінбегеніне қарамастан сақтап тұрады. Қазақстан таңдап отырған жол да осы бағытта: отбасының жағдайы өтінішпен емес, жүйенің өзімен айқындалады.
Жиі қойылатын сұрақтар
Отбасының цифрлық картасы қашан қолданысқа енеді?
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің 2026 жылғы 15 қазандағы бұйрығы 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енеді.
Деректер картаға қалай түседі?
Деректер «Цифрлық үкімет» платформасы мен мемлекеттік органдардың цифрлық жүйелерінен «Smart Data Ukimet» жүйесі арқылы автоматты түрде, үздіксіз беріледі. Жаңа деректер мемлекеттік органның жүйесіне енгізілгеннен кейін бір жұмыс күнінің ішінде картаға түсуіге тиіс.
Отбасының әл-ауқат деңгейі неге қарай анықталады?
Кіріс пен борыш, жылжымалы мүлік, жұмысбастылық, әлеуметтік қорғау, денсаулық сақтау, білім беру, тұрғын үй жағдайы және ауыл шаруашылығы саласындағы сегіз көрсеткіш бойынша анықталады.
Жәрдемақы алу үшін бұл нені білдіреді?
2027 жылдан бастап бірқатар төлемдерге отбасының әл-ауқат деңгейі қосымша критерий ретінде енгізіледі, сондықтан қолдау шаралары жүйенің көрсеткіштеріне сәйкес нақты мұқтаж отбасыларға бағытталады.