Логистика жаңғырды: e-commerce және Ұлы Дала жолдары
Қазақстандық электрондық коммерция кеңестік ауыр инфрақұрылымнан бас тартып, asset-light моделіне көшуде. Бұл модель жаңа қоймалар салу орнына дайын халықаралық хабтарды пайдалануды ұсынады. Dubai Express халықаралық онлайн-ритейлерінің CEO-сы Никита Тереховтың айтуынша, Дубайдағы бондтық қоймалар қазақстандық бизнеске тәуекелсіз өсуге мүмкіндік береді.
Asset-light моделі дегеніміз не және ол Кеңес мұрасынан қалай ажыратады?
Ұлы Дала тұрғындары үшін сауда әрқашан өмір көзі болды. Жібек жолы бойындағы қараван сарайлар бүгінгі күннің логистикалық хабтарына айналды. Бірақ Кеңес дәуірінің мұрасы бізге ауыр қаңқалы, қымбат әрі қатып қалған жүйе қалдырды. Егер бірнеше жыл бұрын бизнесті өсіру үшін жаңа қоймалар салып, ірі капиталдық инвестициялар жұмсау керек болса, қазіргі трансшекаралық сауда мен маркетплейстер дәуірі басқа жолды көрсетіп отыр.
Дәстүрлі кеңестік тәсіл бойынша, компания болашақ сұранысты болжамай, алдын ала қоймаларға мен жабдықтарға ақша жұмсайды. Бұл ұзақ уақыт бойы теріс ақша ағынына және бос тұрған қойма қуаттарына әкеледі. Ал asset-light моделі басқа философияны ұсынады. Физикалық активтерге иелік етуді азайтып, сервиске, технологияға және ағындарды басқаруға назар аударылады. Компания өз қоймасын салмайды, қайта дайын логистикалық хабтарға қосылады. Актив серіктестің иелігінде қалғанымен, технологиялық және басқарушылық тұрғыдан бизнестің жалғасы ретінде жұмыс істейді.
Бұл тәсіл халықаралық қонақүй желілерінде де қолданылады. Мысалы, Қазақстанда Rixos, Novotel, Mercure және ibis брендтерін дамытып отырған француздық Accor тобы негізінен asset-light моделін пайдаланады. Павлодардағы Novotel қонақүйі жергілікті инвесторлардың қаржысына тұрғызылуда, ал халықаралық оператор тек брендті мен басқару стандарттарын қамтамасыз етеді. Әлемдік нарықта JD.com, Shein, Temu сияқты ірі ойыншылар да дәл осылай жеткізушілердің инфрақұрылымы арқылы ауқымдалып жатыр.
Неліктен қазақстандық бизнес үшін Дубай хабы тиімді?
Қазақстанда электрондық коммерция қойма инфрақұрылымынан озып кетті. Еуразиялық даму банкінің деректері бойынша, елде бір адамға шаққандағы қойма алаңы небәрі 0,08 шаршы метрді құрайды. Бұл дамыған нарықтармен салыстырғанда тым төмен көрсеткіш. Сонымен қатар заманауи қоймалардың шамамен 5%-ы ғана бос. Алматыдағы қойма тапшылығы азайғанымен, көп нысан кеңестік қалдықтардан арыла алмай, бәсекеге қабілетсіз болып қалды.
Ел ішіндегі бондтық қоймалар шетелдік сатушыны импорттаушы рөліне енгізіп, қосымша реттеуші және операциялық тәуекелдерге ұшыратады. Ал Дубай сияқты халықаралық бондтық аймақтарда реттеу тәртібі тұрақты, құжат айналымы ашық, ал тауар қозғалысы рәсімдері жақсы жолға қойылған. Dubai Express компаниясы Дубайда әуежай мен теңіз порты аумағында екі қойма пайдаланады. Бұл қоймалар тауарларды орналастырады, тапсырыстарды нақты уақыт режимінде өңдейді және кеденге дейінгі логистиканы қамтамасыз етеді. Дубай Қытай, Еуропа, Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия және Таяу Шығыстан келетін тауар ағындарын біріктіретін заманауи қараван сарайға айналды. Мұнда екі шарт маңызды: достық реттеуші орта және жылдам тікелей әуе қатынасы.
Сұранысты тексеруден ұзақ мерзімді стратегияға дейін қалай өту керек?
Asset-light моделіндегі шетелдік қоймаларды пайдалану бизнесті шетге көшіру емес. Бұл Ұлы Дала саудагерінің жаһандық экожүйеге қосылуы. Компания капиталдық инвестицияларсыз сұранысты тексеріп, алдын ала үлкен көлемде тауар сатып алмай, халықаралық ассортиментпен жұмыс істей алады. Бұл модель болашақта өз инфрақұрылымын құрудан бас тартуды білдірмейді. Керісінше, шешім қабылдаудың дұрыс ретін қалыптастырады. Алдымен икемді әрі аз шығынды құралдар пайдаланылады, содан кейін ғана капиталды көп қажет ететін шешімдерге көшіледі. Asset-light жолын таңдаған көптеген компаниялар үшін мәселе қойманың қажет немесе қажет еместігінде емес, оның бизнестің қай кезеңінде нақты қосымша құндылық әкеле бастайтынында.
Серіктестік инфрақұрылым жаңа нарықтарға жылдамырақ шығуға, тәуекелдерді азайтуға және икемділікті сақтауға мүмкіндік береді. Бұл қасиеттер қазіргі саудада барған сайын маңызды бола түсуде. Парфюмерия, киім-кешек, электроника және автокөлік қосалқы бөлшектері сияқты санаттарда бұл модель ерекше тиімді. Мұнда ең бастысы жеткізудің лезде болуы емес, оның сенімділігі, болжамдылығы және өнімнің түпнұсқалығына деген сенім.
Asset-light моделі дегеніміз не?
Бұл физикалық активтерді жинақтауды азайтып, серіктестердің инфрақұрылымы мен технологиялары арқылы дамитын бизнес моделі. Компания қойма салмайды, қайта дайын хабтарға қосылып, шығындардың өтелуіне жылдамырақ қол жеткізеді.
Қазақстанда қойма тапшылығы неліктен орын алуда?
Елде бір адамға шаққандағы қойма алаңы 0,08 шаршы метрді құрайды. Электрондық коммерцияның өсу қарқыны қойма құрылысынан озып кетті, ал бос заманауи қоймалар 5%-тан аспайды. Көптеген нысандар ескі кеңестік стандарттарда жұмыс істейді.
Дубайдағы қоймалар қандай артықшылық береді?
Дубай халықаралық бондтық аймақта орналасқан. Бұнда реттеу тәртібі тұрақты, құжат айналымы ашық және тікелей әуе қатынасы бар. Тауар қоймаға түскеннен кейін бірден сатылымға дайын болып, түпкі нарыққа тікелей жөнелтіледі.