2026 жылғы 6 қарашада Tengrinews.kz басылымы Қазақстанның жол ережелеріндегі ең көп қорқытатын тақырыптардың бірін қайта еске салды: бағдаршының қимылдарын дұрыс оқу. Шын мәнінде жолдағы басты тәртіп сақшысының барлық белгісін үш негізгі қол қалпы арқылы меңгеруге болады. Бастысы, оның қай қырынан тұрғаныңды дұрыс анықтау керек.
Бұл білім әр қазақстандық жүргізушіге қажет. Себебі жолдағы тәртіп бұрынғыдан да қатал есепке алынады, ал заң бұзушылықтың ортақтасы тікелей әкімшілік айыппұлға ұшырайды.
Бағдаршы неге бағдаршамнан басым?
Алдымен басты ережені жаттап алу керек: айналымда бағдаршы тұрса, жүргізушілер оның белгілерін орындауға міндетті. Бағдаршам жасыл жанып тұрса да, бағдаршы жүруге тыйым салса, айналымға кіруге болмайды. Керісінше, бағдаршам сөнген немесе қызыл жанып тұрса да, бағдаршының қимылы жүруге рұқсат берсе, соның нұсқауын басшылыққа алу керек.
Бұл ереже Қазақстан Республикасының жол қозғалысы ережелерінің 5-тарауының 33-тармағында бекітілген. Мұның астары терең: тірі адамның нұсқауы әрқашан техникадан жоғары тұрады. Машинаның жасыл жарығы жолды білмейді, ал бағдаршы сол сәттегі жағдайды көреді.
Бағдаршының үш басты қимылы
Қолдары екі жаққа жайылған немесе түсірілген
Бұл ең қарапайым сигнал, бірақ бір шартпен: өзіңнің оның қай жағында тұрғаныңды білуге тиіссің.
Бағдаршыны бүйірінен көріп тұрсаң, яғни оның сол немесе оң қапталында болсаң, рельсті емес көліктерге тікелей немесе оңға бұрылуға рұқсат етіледі. Жаяу жүргіншілерге де жолдан өтуге болады.
Бағдаршының кеудесін немесе арқасын көріп тұрсаң, ешкімге жүруге болмайды: көлік те, жаяу жүргінші де тоқтауға тиіс.
Қысқаша айтқанда, бағдаршы саған бүйірін қаратса, тікелей немесе оңға жүре бер. Бетімен немесе арқасымен тұрса, тоқта.
Оң қолы алға созылған
Бұл сигнал сәл күрделірек: рұқсат етілетін бағыт сен оған қай жақтан келгеніңе байланысты.
- Оның сол бүйірінен көріп тұрсаң, рельсті емес көліктерге барлық бағытта жүруге рұқсат.
- Кеуде жағынан келсең, тек оңға бұрылуға рұқсат.
- Оң бүйірінен немесе арқасынан көрсең, барлық көлік жүруге тыйым салынады.
Жаяу жүргіншілерге жеке ереже бар: осы қалыпта бағдаршының арқасының артынан ғана жолдан өтуге рұқсат етіледі.
Шатастырмау үшін бағдаршыны көлік ағынын бағыттап тұрған адам елестет: оның оң қолы қай бағытқа жүруге болатынын көрсетіп тұр.
Қол көтерілген
Мұнда бәрі қарапайым: барлық бағытта, барлық көлік пен жаяу жүргіншіге жүруге толық тыйым салынады.
Бұл қимыл айналымды босатуды және қозғалыстың ауысатынын білдіреді. Қай жақтан келгенің мен қайда бара жатқаның маңызды емес: жүруге болмайды.
Бірақ маңызды бір ерекшелік бар. Жүргізуші тоқтау орнына жақындап қалған болса және көтерілген қолға шұғыл тежеусіз тоқтай алмаса, жүріп өтуге құқылы. Бұл ҚР ЖҚЕ-нің 5-тарауының 37-тармағында көзделген.
Сол сәтте жолда тұрған жаяу жүргіншілер жолды босатуға тиіс. Мүмкін болмаса, қарама-қарсы көлік ағындарын бөлетіндей сызықта тоқтау керек.
Қимылдарды шатастырмаудың жолы: қолға емес, денеге қара
Ең жиі кездесетін қате: жүргізушінің бағдаршының қолына ғана қарауы. Шын мәнінде ЖҚЕ бойынша қолдың қалпы ғана емес, бағдаршының саған денесінің қай бөлігін қаратқаны да мағыналы.
- Қолдары түсірілген немесе жайылған күйде бүйірін көрсең, тікелей және оңға болады.
- Оң қолы алға созылғанда кеудесін көрсең, тек оңға.
- Арқасын немесе тыйым салынған жағын көрсең, тоқта.
- Қол көтерілсе, барлығы тоқтайды.
Таяқша сигнальдың мағынасын өзгертпейді. Ол тек белгілерді көзге көрінетін етуге көмектеседі.
Ысқырық не білдіреді?
Ысқырықтың өзі кімге жүруге, кімге тоқтауға болатынын көрсетпейді. ҚР ЖҚЕ-нің 5-тарауының 35-тармағына сәйкес, ол қозғалыс қатысушыларының назарын аудару үшін қосымша қолданылады.
Яғни алдымен бағдаршының дене қалпы мен қимылына қарау керек, дыбысқа қарап бағдарды болжамау керек.
Дегенмен жеке көлікті тоқтату сигналы бар: бағдаршы оған қолын немесе таяқшасын бағыттап, ысқырықпен белгі бере алады. Мұндай талап уақытылы және түсінікті берілсе, жүргізуші оны орындауға міндетті.
Түсінбейтін қимыл болса не істеу керек?
ЖҚЕ бойынша бағдаршы басқа да қол қимылдарымен белгі бере алады, егер олар жүргізушілерге және жаяу жүргіншілерге түсінікті болса. Сондықтан әр қимыл міндетті түрде үш негізгі қалыптың бірі бола бермейді.
Полиция қызметкері көлігіңе тікелей үндеңді және тоқтауды талап етсе, оның ниетін болжап немесе тәуекелмен жүре берудің қажеті жоқ. Жылдамдықты азайтып, нұсқауын мұқият қадағалау керек.
Тағы бір есте сақтатайық: тыйым салатын сигналда тоқтау сызығының алдында жасалу керек. Сызық болмаса, айналымда кесілісетін жолдың алдында, жаяу жүргіншілерге кедергі келтірмей тоқтау қажет.
Тыйым салатын қимылды елемесе қандай айыппұл күтеді?
Бағдаршыны елемеу қауіпті ғана емес, қымбатқа түседі. ҚР ӘҚБ-нің 599-бабына сәйкес, бағдаршамның тыйым сигналын немесе бағдаршының тыйым қимылын бұзғаны үшін 10 АЕК мөлшерінде айыппұл салынады, яғни 43 250 теңге.
Әкімшілік жаза салынғаннан кейін бір жыл ішіндегі қайталанған бұзушылық үшін 15 АЕК мөлшерінде, яғни 64 875 теңге айыппұл күтеді.
Жол тілі әрқашан өзекті тақырып. Zamin.uz басылымы да жүргізушілердің бір-бірімен ресми ережелерден тыс қосымша белгілер арқылы қалай сөйлесетінін жазды. Бірақ бейресми белгілер уақыт өте мәнін жоғалтып бара жатыр деп Mail.ru сарапшысы атап өтті. Украина аумағында да осы тақырып қызу талқыланып жүр: 048 басылымы Одессада бағдаршының осы үш қимылын түсіндірді. Демек, бұл білім бүкіл өңірдегі жүргізушінің ортақ сауаттылығына айналған.
Қазақстандық жүргізуші үшін қорытынды қарапайым: айналымда бағдаршам болмаса да, үш негізгі қалыпты есте сақтау керек. Себебі жолдағы тәртіп жүргізушінің білімінен басталады, ал біліксіз жүргізуші өзіне де, өзгенің жан-жағына да қауіп.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бағдаршының белгісі бағдаршамға қайшы келсе, қайсысына бағыну керек?
Бағдаршының белгісіне. Оның нұсқауы бағдаршам, жол белгілері мен белгілеулерге қарамастан міндетті.
Бағдаршының қолы көтерілгенде шұғыл тежеусіз тоқтай алмасам, не істеуім керек?
Жүріп өтуге құқығың бар. ҚР ЖҚЕ-нің 5-тарауының 37-тармағы осындай жағдайды көздейді.
Бағдаршының тыйым қимылын бұзғаны үшін қанша айыппұл бар?
Бірінші рет үшін 43 250 теңге, бір жыл ішінде қайталанса 64 875 теңге айыппұл салынады.
Ысқырық жүруге рұқсат білдіре ме?
Жоқ. Ысқырық тек назар аудару үшін қолданылады, бағдар бағдаршының дене қалпы мен қимылы арқылы анықталады.