«Анашым» әні: Марат Омаров және анаға деген қазақ махаббаты
Қазақ үшін ана, әрқашан да, киелі ұғым. Ол өмірдің бастауы, ұрпақтың мәңгілік баяндылығы. «Анасы бар адамдар ешқашан қартаймайды» деп басталатын ән осыдан қырық жылға жуық уақыт бұрын дүниеге келді. Бұл туынды жай ғана хит емес, қазақ жанының анаға деген ұлы махаббатының дауысы. Әйгілі сазгер Марат Омаров бұл әуеннің қалай пайда болғанын, шынайы тарихын баяндайды.
Шәмші Қалдаяқов батасы мен ана махаббаты
Марат Омаровтың өмірбаяны қазақтың қиын тағдыры мен бекзат рухының көрінісі. Болашақ сазгер бір жасында әкесіз қалып, анасының қолында өседі. Жеті жасында ұлы Шәмші Қалдаяқовтан бата алады. «Әлемнің жарығын, сыйладың сен маған» әнін естіп, өскен өреннің жүрегіне ана туралы ән шығару арманы ұялайтыны белгілі. Кейін жігіт ауылынан қалаға арман қуып келеді.
Ауылдан келген хат пен ұйқысыз таң
1985 жылы студент Марат фильмге түсірілімге кетеді. Сол сәтте анасы ауылдан екі қолына ауыр сөмкесін көтеріп жатақханаға келеді. Бірақ баласын таппай, қайтып кетеді. Үш күннен кейін оралған Марат шешесінің әкелген дәмін татып, жастықтың астындағы ақша мен хатты көреді. Хатта мынадай жолдар бар еді.
«Балам-ай, ең болмаса әкең сенің басыңнан сипамады, соны көрмей кетті. Әкеңнің маңдайыңнан сипағанын сен де сезбедің. Мен де сонау алыс ауылдан өзіңді көремін ғой деп келгенімде, таппай кетіп бара жатырмын. Хабарлассаңшы, балам. Көп болды ғой көрмегелі, сені сағындым ғой.»
Осы хатты оқыған сазгер ұйқысыз таң атқандығын айтады. Сол түні домбыраның құлағын қандырып, күйсандыққа отырған ол қазақтың даласындай кең әуенмен анамды жырлап өсемін деп ниет етеді. Бірақ сөз жоқ еді. Ақындармен араласып, ізденісінен соң телевизия қызметкерлерінің нұсқауымен Қайрат Жұмағалиевке жолығады. Екі адамның тағдыры ұқсас еді, әкесіз өсіп, анасының қолында өскен. Қайрат ағаның анасы да 94 жаста еді. Ол бірден келісіп, жүректі тербететін жолдарды жазып береді.
«Жүрегім жыр толғайды,Көңілім ортаймайды.Анасы бар адамдарЕшқашан қартаймайды...»
Халық жүрегіндегі мәңгілік орын
Алғашқыда композитор «Анашым» әнін шағын сауық кештерде гитарамен шырқап жүрді. Әнді әйгілі әнші Мақпал Жүнісоваға, яғни тағдыры ұқсас, әкесіз өскен өнерпазға беру ниетімен нотасын дайындады. Бірақ тағдыр бұйыртқан басқа еді. Бір күні замандастармен сауық кешке барған сазгер досы Ермек Әуелбековпен бірге бұл әнді орындайды. Сол кешке келген Нұрлан Өнербаев пен жұбайы Жанна әнге қатты әсерленеді.
Ертеңінде Жанна Мараттан әнді сұрайды. «Тамаша» ойын сауық отауына шақырылып жатқан Нұрланға орындайтын ән керек еді. Сазгер рұқсатын беріп, гитарамен үйретеді. Одан кейін ғана «Әке арманы» әні де Нұрланға беріледі. Осылайша Нұрлан Өнербаевтың аты дүркіреп, «Анашым» әні бүкіл халықтың жүрегіне мәңгілік орын тепті.
Ән жарыққа шыққанда ел композиторды қарт кісі деп ойлаған. 25 жастағы Марат өзін сазгермін деуге ұялатын. Кейін көркемдік кеңес қаламақысын беріп, Сейдолла Бәйтереков мақтап, Әсет Бейсеуов батасын берген еді.
Қазақ әуенінің әлемді жайлауы
Бүгінде қазақтың ұлттық рухынан туған «Анашым» әні әлемнің түкпірінде естіліп жүр. Бұл қазақ тілі мен мәдениетінің әлемдік деңгейде мойындалуы. Ән қазір мына тілдерде орындалады:
- Ағылшын
- Неміс
- Қытай
- Қырғыз
- Жапон
Сазгердің алдағы уақытта анасы Сұлухан әже жайлы кітап жазу жоспары бар. Бұл кітап та қазақтың анаға деген құрметі сияқты мәңгілікке қалатын шығарма болмақ.