Ұлы Құрылтай қалыптасуы: Қазақстанның парламенттік дәстүрі жаңғырады
Астананың көкжиегінде тарихи маңызы бар шешім қабылданды. Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның алғашқы отырысында Мемлекет кеңесшісі Ерлан Қарин болашақ Құрылтайдың негізгі принциптерін жариялады.
Тарихи атаудың қайта оралуы
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Парламентті Құрылтай деп атауды ұсынды. Бұл шешімнің терең мәні бар. "Еліміздің саяси жүйесінде Құрылтай атауын аса маңызды мемлекеттік институттың символы ретінде сақтап қалуымыз керек", деп атап өтті Мемлекет басшысы.
Ұлы дала тарихында Құрылтай ерекше орын алады. Бұл атау қазақ жеріндегі парламентаризмнің тамыры тереңде жатқанын көрсетеді.
Жаңа Құрылтайдың құрылымы
145 депутат құрамында болатын Құрылтай кәсіби әрі тиімді жұмыс істейтін орган болады. Жұмыс тобы мүшелері арасында болған пікірталастан кейін осы санға тоқталды.
Депутаттарға қойылатын талаптар қазіргідей сақталады: жасы 25-тен асқан, соңғы 10 жылда елде тұрақты тұрған азаматтар ғана үміткер бола алады.
Толық пропорционалды сайлау жүйесі
Жұмыс тобы толығымен пропорционалды тәсілге көшуді бірауыздан қолдады. Бұл партиялардың кадрлық саясатын дамытып, институционалдық рөлін арттырады.
"Пропорционалды сайлау жүйесі саяси күштердің қоғам алдындағы жауапкершілігін күшейтеді", деп атап өтті Ерлан Қарин.
Бес жылдық өкілеттілік
Болашақ Құрылтай депутаттары бес жыл мерзімге сайланады. Бұл мерзім Құрылтай құрамын жаңартып отыру тұрғысынан тиімді болмақ.
Үш оқылымды заң шығару
Заң жобаларын үш оқылымда қарастыру форматы енгізіледі. Алғашқы екі оқылымда заң жобасының мазмұны айқындалса, үшінші оқылым заңнамалық тұрғыдан дұрыстығын қамтамасыз етеді.
Квоталық жүйенің жаңаруы
"Президенттік квота" жойылады. Барлық депутаттар ортақ тәртіппен сайланады. Алайда әйелдер, жастар және мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған партиялық квота сақталады.
Күшейтілген өкілеттіктер
Құрылтай Конституциялық соттың, Жоғары аудиторлық палатаның және Орталық сайлау комиссиясының барлық мүшелерін келісім арқылы тағайындайды. Жоғары соттың судьяларын сайлау құзыреті де Құрылтайға беріледі.
"Бұл билік тармақтары арасындағы тежемелік тепе-теңдік жүйесін нығайту және ұлттық парламентаризмді дамыту жолындағы маңызды қадам", деп түйіндеді Ерлан Қарин.
Осылайша, "Күшті Президент - Ықпалды Парламент - Есеп беретін Үкімет" тұжырымдамасы жүзеге асырылады.